نشست تخصصی و نمایشگاه «نسخههای خطی پزشکی با محوریت مجموعه خوارزمشاهی» توسط معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه و مدرسه شهید مطهری و با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، روز دوشنبه، اول آذر ۱۴۰۴ برگزار شد.
سید رضا قائمی به عنوان دبیر، محمد حسن یعقوبی، معاون پژوهشی دانشگاه شهید مطهری، محمد صدر، پژوهشگر تاریخ پزشکی و محمد ابراهیم ذاکر، پژوهشگر تاریخ پزشکی در ایران، در این نشست سخنرانی کردند.
گزارشی از سخنرانیهای این نشست در ادامه ارائه شده است.
عکسها از: حسین امیرزاده
***
دایرهالمعارف پزشکی
سید رضا قائمی – عکس از: حسین امیرزاده
در ابتدای جلسه، سید رضا قائمی، مدیرکل پژوهش و انتشارات دانشگاه و مدرسه شهید مطهری، به عنوان دبیر جلسه، گفت: نسخههای خطی پزشکی با محوریت کتاب «مجموعه خوارزمشاهی» که در میراث جهانی یونسکو ثبت شده و در مجموعه نسخ خطی کتابخانه سپهسالار نگهداری میشود. این جلسه با همکاری دو نهاد شریف، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و معاونت پژوهشی دانشگاه شهید مطهری برگزار میشود. در ابتدای جلسه، از طرف معاونت پژوهشی دانشگاه شهید مطهری، از دوستان کتابخانه ملی، به ویژه آقایان غلامرضا امیرخانی، هومن یوسفدهی و علی اوجبی که نقطه اتصال دانشگاه شهید مطهری و کتابخانه ملی هستند، تشکر میکنم.
دایره المعارف پزشکی
محمدحسن یعقوبی – عکس از: حسین امیرزاده
مخازن نسخ خطی و کتابخانه سپهسالار، میزهای باز برای پژوهشگران
محمدحسن یعقوبی، معاون پژوهشی دانشگاه شهید مطهری، ادامه داد: بسیار خوشحالم که امروز در خدمت عزیزان هستم و البته ما اینجا مهمان هستیم و دکتر امیرخانی و همکارانش میزبان اصلی هستند. به نوبه خود از دوستان سازمان اسناد و کتابخانه ملی تشکر میکنم. امیدواریم این جلسه که به صورت مشترک برگزار میشود، برای علاقهمندان مفید باشد.
وی افزود: دانشگاه و مدرسه عالی شهید مطهری یک مرکز علمی کهن است که با مدرسه ناصریه در دوران قاجار آغاز شد. در واقع، مدرسه سپهسالار احتمالاً مدرسه عالی ترجمه دانشکده در آن زمان بود. پس از انقلاب، این دبیرستان به شهید مطهری تغییر نام داد و یکی از قدیمیترین مراکز علمی کشور محسوب میشود. از جمله گنجینههایی که در دل این دبیرستان وجود دارد، کتابخانه سپهسالار است که در واقع از آن به عنوان وقف یاد میشود و مخزن نسخ خطی، سنگی و سربی این کتابخانه یکی از گنجینههای ملی کشور است. الحمدلله در طول این سالها تلاشهایی برای حفظ این میراث صورت گرفته است. البته ما ضمن افتتاح مخازن نسخ خطی و کتابخانه سپهسالار، سعی کردهایم این میراث را برای استفاده بهتر محققان حفظ کنیم. در این راستا، از سال گذشته برنامههایی آغاز شده است. برنامه «پنج گنج» سال گذشته برگزار شد که درباره خمسه نظامی و یکی از نفیسترین نسخههای خطی موجود در مخزن سپهسالار بود. این نسخه خطی به عنوان میراث جهانی یونسکو نیز ثبت شده است.
دایرهالمعارف پزشکی
عکس از: حسین امیرزاده
یعقوبی اظهار داشت: برنامه این نشست با محوریت کتاب «ذخیره خوارزمشاهی» در حال برگزاری است. ما تقریباً بیش از صد نسخه خطی پزشکی در مخزن کتابخانه سپهسالار داریم که در میان آنها چندین نسخه مانند «قانون» اثر ابن سینا، «ذخیره خوارزمشاهی» و «اغرقة الطبیه» اثر جرجانی به عنوان گلچین معرفی شدهاند. «ذخیره خوارزمشاهی» ویژگیهای خاص خود را دارد. این نسخه خطی علاوه بر قدمت، یک نسخه خطی کامل، سالم و تمیز است که کارشناسان توضیحاتی در مورد آن ارائه خواهند داد. این نسخه خطی در یونسکو ثبت شده است و همچنین جایگاه خوبی در تاریخ علم کشور دارد و به همین دلیل معرفی آن را مناسب دیدیم.
او ادامه داد: این نسخه خطی علاوه بر اهمیت ثبت جهانی، چندین ویژگی خاص نیز دارد. البته ما پنج نسخه خطی از «ذخیره خوارزمشاهی» در مخزن داریم. نسخه شماره ۷۹۶ ثبت بینالمللی شده و چهار نسخه دیگر در کتابخانه سپهسالار است. جدا از ثبت بینالمللی، نسخه فارسی کتاب «ذخیره خوارزمی» نیز حائز اهمیت است، به این معنی که این کتاب یک دایرهالمعارف پزشکی جامع است که در تاریخ علم پزشکی به زبان فارسی نوشته شده و این ویژگی اهمیت آن را دو چندان میکند.
یعقوبی اظهار داشت: پیش از جرجانی، ابن سینا از پیشگامانی بود که دایرهالمعارف علائی را به زبان فارسی نوشت، درست مانند کتاب «شفا و اشارات» که به زبان علمی آن زمان بود.