اخیراً رمان گوتیک «بارون انگلیسی پیر» نوشته کلارا ریو با ترجمه مریم مهدوی توسط انتشارات ققنوس منتشر شده است. این اثر یکی از اولین رمانهای گوتیک و اثری کلاسیک در این ژانر است که ما را به فضایی آکنده از وحشت و رمز و راز میبرد. «بارون انگلیسی پیر» اولین اثر گوتیک نوشته شده توسط یک نویسنده زن است. جنبه دیگری از اهمیت این رمان، ارتباط آن با رمانی است که اولین رمان گوتیک در تاریخ ادبیات غرب محسوب میشود؛ رمان «قلعه اوترانتو» اثر هوراس والپول. کلارا ریو «بارون انگلیسی پیر» را در پاسخ به «قلعه اوترانتو» نوشت و رمان او دومین رمان کلاسیک گوتیک محسوب میشود.
«بارون انگلیسی پیر» داستان یک اشرافزاده مرموز و رازهای پنهان اوست. در ادامه گفتگوی ما با مریم مهدوی – مترجم این رمان – آمده است:
لطفاً ابتدا در مورد آثار کلارا ریو و سبک نگارش و مضامین آثار او توضیح دهید. آیا در کارنامه او به جز «بارون پیر انگلیسی» آثار دیگری در ژانر گوتیک وجود دارد؟
کلارا ریو در قرن هجدهم زندگی میکرد و بیشتر آثارش رمانهای سنتی، اجتماعی و اخلاقی هستند و تنها یک اثر گوتیک دارد که آن هم مضامین اخلاقی دارد.
جایگاه این اثر در میان سایر آثار کلاسیک ادبیات گوتیک چیست؟
بارون پیر انگلیسی دومین اثر کلاسیک گوتیک محسوب میشود و از این نظر اهمیت دارد که نویسندهاش یک زن (اولین نویسنده زن گوتیک) است. کلارا ریو در مقدمه کتاب گفته است که آن را در پاسخ به قلعه اوترانتو اثر والپول نوشته و خواسته ژانر گوتیک را از تخیل و فانتزی بیش از حد پالایش و اصلاح کند.
چه ویژگیهایی از این رمان شما را به ترجمه آن ترغیب کرد؟
انتخاب کتاب به عهده ناشر بود. من فقط کتاب را خواندم و از آنجایی که اثری شسته و رفته و خواندنی بود و برای مخاطب مدرن جذاب به نظر میرسید، ترجمه آن را پذیرفتم.
داستانهای گوتیک در حال حاضر چقدر محبوب هستند؟ آیا مخاطبان مدرن به همان اندازه که به آثار جدید این ژانر علاقهمند هستند، به آثار گوتیک کلاسیک مانند این رمان نیز علاقهمند هستند و آیا گوتیک کلاسیک میخوانند؟
دوستداران گوتیک، به ویژه نوجوانان، بیشتر به آثار گوتیک مدرن علاقه دارند، اما گوتیک کلاسیک نیز مخاطبان خود را دارد. اگر به زبان و فضای تاریخی کتابهای کلاسیک علاقهمند هستید و در عین حال به دنبال هیجان و فانتزی بیشتری هستید، گوتیک کلاسیک شما را راضی خواهد کرد و به نظر من بزرگترین دلیل محبوبیت ژانر گوتیک به طور کلی، ترویج فانتزی و رمز و راز در آن است.
این رمان را با چه آثار گوتیک دیگری میتوان مقایسه کرد و بیشترین شباهت را به چه آثار دیگری در این ژانر دارد؟
بارون انگلیسی پیر نمونه اولیه گوتیک است. خود نویسنده گفته است که آن را در پاسخ به قلعه اوترانتو اثر والپول نوشته و خواسته سبک گوتیک را تعدیل و منطقی کند، بنابراین شبیه به تنها اثر گوتیک قبل از او نیست، اما تا آنجا که نقدها میگویند، تا حدودی الهامبخش نویسندگان گوتیک پس از او، به ویژه آن رادکلیف، بوده است.
رمان کلارا ریو تلاشی موفق برای پالایش ژانر گوتیک است.
با توجه به اینکه نسخه خطی در جاهایی مخدوش شده بود، آیا در ترجمه متن با چالشی مواجه شدید؟
چالش اصلی در ترجمه آثار کلاسیک، زبان و لحن آنهاست که من با آن آشنا بودم زیرا قبلاً اثر دیگری را با همین سبک و حال و هوا ترجمه کرده بودم. مخدوش شدن بخشهای کوچکی از نسخه اصلی اثر در طول زمان، به کلیت داستان آسیبی نرساند و در واقع بخشهای مهم و تأثیرگذار روایت را در بر نمیگرفت.
با توجه به تصاویر بسیار جذاب آن، این داستان چقدر پتانسیل تبدیل شدن به فیلم را دارد و آیا فیلمی بر اساس آن ساخته شده است؟
تا آنجا که من میدانم، هنوز فیلمی بر اساس آن ساخته نشده است، اما مطمئناً به دلیل فضای کلاسیک، مکانهای جذاب و مرموز، توصیف دقیق شخصیتها و پرداختن به موضوعاتی مانند عشق، خانواده، اخلاق، مذهب، نبرد، شجاعت و عدالت، پتانسیل تبدیل شدن به یک فیلم دیدنی را دارد.
با توجه به اینکه «بارون پیر انگلیسی» در پاسخ به قلعه اوترانتو نوشته شده است، چه مزایایی نسبت به قلعه اوترانتو دارد؟
این اثر اخلاقیتر، واقعگرایانهتر و به سبک کلاسیک نزدیکتر است. خود نویسنده تأکید کرده است که فانتزی بیش از حد در قلعه اوترانتو او را خسته کرده و تصمیم گرفته اثری با همان سبک اما باورپذیرتر بنویسد. به نظر من، این اثر بسیار صیقلیافته و محبوب است که خوانندگان کلاسیک و حتی کسانی که طرفدار ادبیات گوتیک نیستند، از خواندن آن لذت خواهند برد.
به نظر شما نویسنده تا چه حد در این رمان موفق شده است مخاطب را با خود همراه کند تا بتواند روایت را بدون خستگی ذهنی دنبال کند؟
شاید هیجان داستان در مقایسه با سایر آثار ادبی گوتیک کمتر باشد و در بعضی جاها لحن اخلاقی و آموزشی به خود بگیرد، اما در مجموع، اثری پالایششده، خواندنی و نسبتاً کوتاه است که مخاطب را درگیر نگه میدارد و او را خسته نمیکند.
اعتقاد به قدرت خدا