دیزباد در منطقه شمالی ۸۰ کیلومتری جاده مشهد-نیشابور، در رشته کوه بینالود، در میان رودخانهها، چشمههای جوشان و باغهای سرسبز واقع شده است. روستایی پر از بادگیر که وقتی به چند کیلومتری آن میرسی، تغییر ناگهانی دما را به خوبی حس میکنی و خنکای آب و هوای دلپذیرش، حال و هوای روح و جسمت را دگرگون میکند. سابقه تاریخی این روستا به سال ۹۵ هجری قمری برمیگردد. در قرن سوم، نام آن قصرریح و سپس چهل عشقوب بوده است. تاریخ دیزباد و پیشینه فرهنگی آن منجر به تغییر هویت مردم شده است. تأسیس مدرسه ناصرخسرو دیزباد در سال ۱۳۱۲ یکی از گرانبهاترین منابع تغییر فرهنگی در این سرزمین بود.
ویژگیهای روستای دیزباد
اکثریت مردم دیزباد در شهرستان مشهد و نیشابور ساکن بوده و اغلب آنها در فصل بهار و تابستان برای انجام امور مربوط به باغداری در دیزباد به سر میبرند. باغداری به روشهای نوین شغل دوم اکثریت مردم دیزباد بالا است، لیکن از منظر علاقه به زادگاه و موطن اکثریت مردم به این کار بهعنوان شغل نمینگرند و آن را بهانهای برای رفتن به دیزباد تلقی میکنند.
روستای دیزباد روستایی است که مردم آن صددرصد باسواد هستند اولین مدرسه روستای دیزباد در سال ۱۳۱۲ تاسیس شد و ناصرخسرو نام داشت. این روستا توانسته است نخبگانی را به جامعه تحویل دهد که موجب مباهات همه روستاییان است این روستا در سال ۱۳۴۸ بهعنوان یکی از معدود روستاهایی صددرصد باسواد جهان در یونسکو به ثبت رسید.
مردم دیزباد با گویش خاصی سخن میگویند که تا حدودی شبیه گویش مردم نیشابور است.
روستای گردشگری دیزباد
روستای آسیابهای آبی در قرن سوم هجری، دیزباد را به عنوان قصرالریح میشناختند. بعد از آن هم این روستا به چهل اشکوب و کمی بعدتر هم به دیزباد تغییر نام داد؛ اما مهمترین عنوانی که این روستا در تاریخ چندین ساله خود یدک میکشد روستای آسیابهای آبی است که در زمان حمله مغولها به این نام شهرت یافت. در زمان حمله مغولها به نیشابور، دیزباد یکی از روستاهایی بود که از این بلای خانمانسوز در امان ماند. به همین علت در مدت زمان کمی، به مرکز آسیاب گندمهای منطقه تبدیل شد و مردم از شهرها و روستاهای مختلف به اینجا میآمدند تا گندمشان را آسیاب کنند. جالب است بدانید هنوز هم بیشتر دیزبادیها شغل آبا و اجدادیشان یعنی باغداری را ادامه میدهند و نگاه باغداران روستا به منابع تولید، نگاهی کاملا علمی است. «برای استفاده بهینه از آب، تمامی استخرها و کانالهای خاکی پوشش داده شده است. حتی کشاورزان روستا هم با تراسبندیهای فراوان، اراضی حاصلخیز ایجاد کردهاند تا تعادل دام و مرتع کاملا رعایت شود.» این کارها در کنار توجه ویژه به سلامت و کیفیت محصول باعث شده تا این منطقه بهعنوان یکی از صادرکنندگان عمده گیلاس و آلو به بازارهای اروپایی و حاشیه خلیج فارس تبدیل شود. «تنوع و کیفیت گیاهان دارویی یکی دیگر از سرمایههای طبیعی روستاست و برای بعضی از خانوادهها منبع درآمد محسوب میشود.»
روستای دیزباد
مراسم چیله بجست (گویش محلی)
این مراسم یکی از زیباترین مراسم اهالی دیزباد است. این رسم در دیزباد و برخی از روستاهای نیشابور در شب آخر بهمن ماه به پاسداشت نعمتهای الهی برگزار میگردد و شباهت بسیاری به مراسم چهارشنبه سوری باستانی ایرانیان دارد. مراسمی که در سالهای گذشته به دست فراموشی سپرده شده بود اما در سال ۹۳ با همت شورا و اهالی هر چند با حضور اندک افراد ولی به گرمی برگزار شد.
مراسم نوحصار
این مراسم نیز از معروفترین مراسم اهالی دیزباد است.
اکثریت اهالی دیزباد اعم از ساکنان روستا و شهرها و نیز دیزبادی های مقیم خارج از کشور سعی میکنند در این مراسم شرکت کنند. در گویش محلی نو به دره یو شکلی میگویند که قسمت اول مراسم در آن برگزار میگردد، حصار نیز قلعهای در دورترین اراضی روستاست که شاهد برگزاری قسمت دوم مراسم است. در مورد این مراسم دو روایت ذکر شده : اول اینکه توسط شخصی عارف به نام امامقلی معروف به خاکی خراسانی که از مشاهیر دیزباد است نقل شده و روایتی است از سیر سلوک این عارف. روایت دوم که بیشباهت به روایت اول نیست بیان میکند که این سنت از کتاب منطق الطیر عطار نیشابوری و حدیقه الحقیقه سنایی و چند اثر عرفانی دیگر نشئت گرفته و مضمونی از شرح سلوک و معراج عرفا است. هرچند این مراسم تا حدود زیادی با این دو روایت همخوانی دارد ولی هر دوی آنها سینهبهسینه نقل شده و در مورد صحت آنها نمیتوان نظری قاطع داد. در این مراسم که از سحرگاه شروع میشود برگزارکنندگان بهصورت گروهی (هر گروه معمولا از فرزندان و عروس و دامادها و نوههای هر بزرگ خاندان تشکیل میشود البته قابل ذکر است بهدلیل کثرت ازدواج فامیلی یا داخل روستایی که به شدت بین اهالی در دیزباد رایج است این گروهبندی را نمیتوان بهطور کاملا قطعی تصور کرد) تا ظهر در قسمت اول اتراق کرده و پس از آن با عبور از دو وادی در قسمت اول و پنج وادی در قسمت دوم و درمجموع هفت وادی عشق به فنا فی الله میرسند.
روستای گردشگری دیزباد
روستای گردشگری دیزباد
صنعتی
باد محلی منطقه دیزباد با توجه به شرایط مناسبی که دارا است، دارای جنبه اقتصادی محسوب میشود. این باد با گسترش تفکر استفاده از انرژیهای نو در سطح جهان و کشور بهعنوان کانون تامین انرژی آینده منطقه مد نظر قرار گرفته است. مهمترین مزیت این باد مناسب بودن آن برای تولید انرژی برق است. همچنین در تابستان تا حدود زیادی به تعدیل و لطافت هوا در مناطق میانی و شمالی دشت نیشابور کمک میکند. با توجه به این شرایط نیروگاه بادی دیزباد در سال ۲۰۰۲ در این منطقه احداث شد.