کتاب «خدایان و فراعنه در اساطیر مصر» نوشته جرالدین هریس، با ترجمه راحله فاضلی، توسط انتشارات چرخ (ناشر علوم انسانی از خانواده فرهنگی منبع اسطوره و آیین) منتشر شد. تصاویر کتاب اثر دیوید اوکانر است.
جرالدین هریس (۱۹۵۱) نویسنده و مصرشناس انگلیسی است. او عضو دانشکده مطالعات آسیایی و خاورمیانه در دانشگاه آکسفورد است. آثار او شامل سهگانه هفت قلعه و کتابهای درسی متعدد در مورد مصر است.
تمدنی برآمده از آمیزه تاریخ و اسطوره
مرز بین واقعیت و اسطوره در مصر باستان
این کتاب روایتی خواندنی از دنیای باشکوه مصر باستان است؛ تمدنی برآمده از آمیزه تاریخ و اسطوره که همواره در مرز بین واقعیت و اسطوره زیسته است. این کتاب اسطورههای بنیادی این تمدن را در قالب داستانهای جذاب ارائه میدهد. این کتاب سفری فراتر از اهرام سر به فلک کشیده و گنجینههای گمشده است، به جهانی که خدایان جاودانه، فرعونهای خداگونه و اسرار آفرینش، پایههای فرهنگی یک امپراتوری فراموشنشدنی را تشکیل میدادند.
این کتاب روایت خود را با شرح جغرافیای اساطیری مصر، یعنی «سرزمین سرخ» (بیابان) و «سرزمین سیاه» (دره حاصلخیز نیل) آغاز میکند و به اسطوره آفرینش و «نام مخفی رع»، خدای خورشید، از تاریکی اولیه میپردازد. هریس به جای ارائه فهرستی از خدایان و وظایف آنها، خواننده را از طریق داستانهایشان با آنها آشنا میکند. در همین حال، روایت اصلی کتاب بر اساس چرخه اساطیری ایسیس و اوزیریس است.
فصلهایی مانند «قتل اوزیریس» و سفر پرخطر روح در دنیای زیرین با اوزیریس، داستانی از عشق، خیانت، مرگ و رستاخیز را به تصویر میکشد که نه تنها سرنوشت خدایانی مانند هوروس و ست و نبردهای حماسی آنها را تعیین میکند، بلکه سنگ بنای باور مصریان به زندگی پس از مرگ را نیز تشکیل میدهد. اشکهای ایزیس که باعث طغیان نیل شد، نمونهی دیگری از ارتباط نزدیک اسطوره و طبیعت در این جهانبینی است. جرالدین هریس، با اجتناب از زبان بیش از حد آکادمیک، این اسطورهها را به صورت داستانهایی ساده و جذاب احیا میکند. پیوند ناگسستنی فراعنه با خدایان، نقش حیوانات مقدس در نمادگرایی الهی و مبارزهی انسان برای درک مرگ و رستاخیز از جمله مضامینی هستند که در این کتاب در بستری منسجم و خواندنی روایت میشوند.
تمدنی زادهی تلفیق تاریخ و اسطوره
این کتاب همچنین جایگاه فرعون را به عنوان پیوندی بین جهانهای الهی و فانی توضیح میدهد. در بخشهایی مانند «شاه خوفو و جادوگران»، این اثر به وضوح نشان میدهد که فرعون صرفاً یک حاکم سیاسی نبود، بلکه تجسم زمینی خدایان و مسئول حفظ «معت» یا نظم کیهانی محسوب میشد. این ارتباط در تمام جنبههای زندگی مصریان، از معماری معابد گرفته تا آیینهای مذهبی، برجسته است. داستانهایی مانند «شاهزاده خانم بختانی»، «قحطی هفت ساله» و «کتاب تحوت» نیز جنبههای مختلف این جهانبینی و رابطه پیچیده و گاه مستقیم بین انسانها و خدایان را بررسی میکنند.
تصاویر کتاب بخش جداییناپذیری از تجربه خواندن هستند. این تصاویر که اغلب از هنر و نقاشیهای دیواری مصری الهام گرفته شدهاند، به بازآفرینی فضای اساطیری و زنده کردن روایتها کمک میکنند. در نهایت، «خدایان و فراعنه در اساطیر مصر» با بخشهایی مانند «سفر ونامون» و «مصر در زوال»، تصویر کاملی از ظهور و سقوط این تمدن شگفتانگیز ارائه میدهد و مقدمهای عالی بر یکی از منحصر به فردترین نظامهای اساطیری جهان است.
تمدنی که از تلفیق تاریخ و اسطوره زاده شده است