بهروز غریبپور، برخلاف نامش، برای مخاطبان تئاتر، بهویژه تئاتر عروسکی، اصلاً غریبه نیست. او هر ساله اپراهای متعددی از شاعران مختلف ایرانی را در ایران و کشورهای مختلف به روی صحنه میبرد، کاری که به جرات میتوان گفت هیچکس دیگری در طول این سالها و با این کیفیت موفق به انجام آن نشده است. همزمان با اجرای اپرای حافظ در تالار فردوسی که تا ۱۵ دسامبر ادامه دارد، با او به گفتگو نشستیم. او نیز با صبر و حوصله به سوالات ما پاسخ داد. میتوانید متن این گفتگو را بخوانید.
در ابتدا میخواستم بدانم چرا از بین شاعران کلاسیک ایرانی، حافظ را انتخاب کردید؟ چه ویژگیهایی در حافظ وجود دارد که او را برای اپرای عروسکی مناسب میکند؟
من این سبک اجرا را با اپرای رستم و سهراب آغاز کردم و در این راستا، زندگی، افکار و اندیشههای بزرگان شعر و اندیشه ایرانی را برای تحقیق و نگارش متن اپراهایی مانند خیام، سعدی، مولوی، عطار و خواجوی کرمانی برای اجرای عروسکی انتخاب کردم.
البته در نظر داشته باشید که من سبک آواز را از تقلید آواز به سبک غربی خارج کردم و آن را با سبک آواز ایرانی و سبک آواز اپرای غربی جایگزین کردم که خود این کار هم خدمتی به موسیقی و آواز ایرانی است و هم مخاطب را با اندیشه، معماری و زیباییشناسی ایرانی آشنا کرد.
میدانید که تبدیل آثار این شاعران به یک اجرای خاص مانند اپرای عروسکی، چالشهایی را به همراه دارد. دردناکترین آنها، تصور غلطی است که عموم مردم دارند که نمایشهای عروسکی، در سطحیترین شکل، مختص کودکان است و هرگز تصور نمیکردند که مولوی، سعدی، خیام و حافظ را در قالب عروسک و به شکلی بسیار جدی ببینند و عاشق آنها شوند. علاوه بر این، هر یک از این شاعران ویژگیهای خاص خود را دارند و نزدیک شدن به آثار آنها، به ویژه حافظ، شجاعت زیادی میطلبد.
حافظ به دلیل تصویری که در ذهن عموم وجود دارد، انتخاب دشواری است. بسیاری از مردم فکر میکنند که حافظ فقط به دنبال لذتهای دنیوی مانند شراب و میخانه بوده و بیشتر به سرگرمی و لذتهای دنیوی توجه داشته است. در حالی که پس از مطالعاتی که انجام دادم، به این نتیجه رسیدم که حافظ در تمام ابیات خود درک عمیقی از جامعه پیرامون خود به تصویر کشیده و زمانه خود را عمیقاً میشناخته است. اگرچه غزل را به اوج خود رسانده، اما در اشعار خود به طور مستقیم و غیرمستقیم گزارشی از شرایط اجتماعی و تاریخی زمانه خود ارائه داده است.
پس برای شما، حافظ فقط یک شاعر رمانتیک نیست، اما آیا او را انسانی جامع میبینید؟
دقیقاً! حافظ در آثار خود هم مردم و هم حاکمان را به تصویر کشیده و این ویژگیها باعث شده است که او نه تنها تاریخ ایران، بلکه روح مردم ایران را نیز به خوبی نشان دهد. حافظ در اشعار خود، واکنشهای مردم را در موقعیتهای مختلف اجتماعی، از خرابههای مغول گرفته تا مسجد و میخانه، توصیف کرده است. به همین دلیل، میتوان او را فردی جامع دانست که دوران خود و حتی دورانهای بعدی را به تصویر کشیده است. حافظ نه تنها در اشعار خود از عشق و مستی صحبت کرده، بلکه به ایرانی آزاد و آباد نیز علاقهمند بوده و انتقادات اجتماعی عمیقی را در آثار خود نهفته دارد.