خانه بلورچیان
خانه بلورچیان یکی دیگر از خانههای زیبای قاجاری است که در محله سرخاب (سرخاب قاپوسی) تبریز واقع شده است. مالکیت این خانه هنوز خصوصی است، اما میراث فرهنگی در سالهای اخیر آن را مرمت کرده است. وقتی وارد این محله میشوید، ورودی بسیار زیبا و پرنقش و نگار خانه بلورچیان از دور شما را صدا میزند. با عبور از یک در چوبی زیبا و یک راه پله وارد هشتی میشوید. ساختمان اصلی در قسمت شمالی قرار دارد و پنجرههای ارسی آن مشرف به ایوان ستوندار و حیاط بیرونی است. سرستونهای ایوان با تزئینات آجری تزئین شدهاند و از ویژگیهای معماری خاص این بنا هستند. یک تنبی در وسط و اتاقهای جانبی (گوشوار) در طرفین آن قرار دارند.
خانه بلورچیان همچنین دارای حیاط اندرونی است که پنجرههای قسمت شمالی ساختمان اصلی و چندین اتاق دیگر در شرق و غرب آن به آن باز میشوند. این خانه همچنین دارای زیرزمین است و مانند تمام خانههای قاجاری، حوض بسیار زیبایی دارد که محل سکونت تابستانی ساکنان خانه بوده است. بقیه اتاقهای زیرزمین به عنوان آشپزخانه و انبار استفاده میشده است. یکی از ویژگیهای بارز این بنا، تقارن نمای آن است که با دقت زیادی کار شده و تماماً از آجر ساخته شده است. این خانه در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۶۸ با شماره ۳۱۱۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آدرس بنا: تبریز، محله سرخاب (سرخاب قاپوسی)
خانه ختایی (خانه هنرمندان تبریز)
خانه ختایی یکی از خانههای قدیمی تبریز است که از دوران قاجار (حدود ۱۵۰ سال پیش) به یادگار مانده است. این خانه در نزدیکی خیابان باغ شمال، در کوچه ختایی واقع در کوچه صدر واقع شده است. ختاییها تاجرانی بودند که در آن زمان از ثروتمندترین خانوادههای تبریز محسوب میشدند. ساکنان خانه با محافظهکاری و درایت توانسته بودند خود را از آسیب جنگ و انقلاب آذربایجان در امان نگه دارند، اما در روز اول محرم ۱۳۳۰، با وجود اعلام آتشبس، روسها به این خانه حمله کردند و کسانی را که قرآن را در زیرزمین پنهان کرده بودند، کشتند و خانه را غارت کردند.
مساحت این خانه حدود ۷۰۰ متر مربع و زیربنای آن ۸۰۰ متر مربع است. وقتی از در چوبی کوچکی وارد حیاط میشوید، حوض آب زیبایی را میبینید که در وسط حیاط خودنمایی میکند. پنجرههای ارسی قاجاری مشرف به ایوان هستند که ستونهای زیبای سرستوندار آن اولین ستونهایی هستند که دیده میشوند. ارتفاع هر یک از این ستونها حدود ۷.۸ متر است. این عمارت در ۲ طبقه ساخته شده و دارای زیرزمین بسیار زیبایی است. در طبقه اول «اتاق مهمان» یا هال و یک اتاق نشیمن قرار دارد. در جریان مرمت این بنا، طاقچهای در هال از زیر خاک و گچبریهای ناشیانه پیدا شد. از آنجایی که این خانه به سبک قاجار ساخته شده است، انتظار میرفت که در ساخت بنا از اصل «تناظر» استفاده شده باشد، بنابراین در آینه طاقچه اول به دنبال طاقچه دیگری گشتند و طاقچه را از میان سفیدکاریهای ناشیانه ثانویه بیرون کشیدند. اتاق نشیمن از سالن کوچکتر است و طبقه اول را از طریق راه پله به طبقه دوم متصل میکند. در این طبقه دو یا سه اتاق کوچک و چندین طاقچه و یک اجاق برای روشن کردن هیزم وجود دارد.
این عمارت همچنین دارای حیاط اندرونی است که حدود ۵۰ متر طول دارد و باغچهای در وسط آن قرار دارد. در زیرزمین در قسمت شرقی این حیاط واقع شده و دارای سقفی طاقدار است که فضای داخلی را به فضای بیرونی متصل میکند. در زیرزمین، چندین انبار، آب انبار، تنور و هشتی وجود دارد که در داخل آن حوض بسیار زیبایی وجود دارد که در گذشته همیشه پر از آب بوده و ساکنان خانه برای استراحت روی آن مینشستند. همچنین در داخل آشپزخانه خانه تنوری وجود دارد که در گذشته با گرمای خود سفره خانواده را متبرک میکرد. وقتی روسها ساکنان این خانه را کشتند، یکی از فرزندان خردسال خانه در تنور پنهان شد و خانوادهاش را جلوی چشمانش قتل عام کرد.
مدتی این خانه متروکه و ویران بود. با این حال، یک شهروند تبریزی آن را شناسایی و خریداری کرد و با کمک سازمان میراث فرهنگی استان، شروع به مرمت آن کرد. در مرمت بنا، سعی شد معماری و تزئینات اصلی بنا حفظ شود تا اصالت قاجاری آن حفظ شود. خانه ختایی در ۱۳ مرداد ۱۳۸۲ با شماره ۹۴۱۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. این بنا توسط شهرداری تبریز خریداری و در اول آبان ۱۳۸۸ به «خانه هنرمندان تبریز» تبدیل شد.
آدرس بنا: خیابان ارتش جنوبی، کوچه صدر، کوچه ختاییها