در اتاقی در مرکز تحقیقات پزشکی ویک فارست در کارولینای شمالی، مردی ۷۰ ساله نشسته و به صفحه نمایش خیره شده است. پزشکش از او میخواهد چند کلمه را تکرار کند و از صد به عقب بشمارد. برای بسیاری از بیماران، این آزمایش یادآور لحظهای دردناک است: شروع فراموشی. اما این بار، دارویی در رگهای او جریان دارد که ممکن است بتواند روند بیماری را تغییر دهد.
محققان میگویند دو داروی موجود در بازار، یکی داروی خوراکی دیابت و دیگری اسپری انسولین، ممکن است بتوانند عملکرد مغز را در مراحل اولیه آلزایمر حفظ کنند. یافتههای اولیه امید جدیدی را برای درمان اختلال شناختی خفیف و جلوگیری از پیشرفت بیماری به آلزایمر ارائه میدهد.
در جهانی که هنوز درمان قطعی برای متوقف کردن بیماری وجود ندارد، هر نشانهای از بهبود، حتی کوچک، مانند نوری در تاریکی است.
یک آزمایش کوچک اما الهامبخش
این آزمایش بالینی در ایالات متحده انجام شد و شامل ۴۷ داوطلب بین ۵۵ تا ۸۵ سال بود که یا اختلال شناختی خفیف داشتند یا هنوز عملکرد شناختی طبیعی داشتند اما علائم مولکولی اولیه آلزایمر را در مغز خود نشان میدادند.
داوطلبان به چهار گروه تقسیم شدند:
۱. گروهی که فقط داروی امپاگلیفلوزین دریافت کردند.
۲. گروهی که فقط از اسپری بینی انسولین استفاده کردند.
۳. گروهی که ترکیبی از هر دو دارو را مصرف کردند.
۴. و گروهی که دارونما دریافت کردند.
این آزمایش تنها چهار هفته طول کشید، اما هدف اصلی آن ارزیابی ایمنی و تحمل داروها بود، نه اثربخشی قطعی. با این حال، برخی الگوهای امیدوارکننده در نتایج مشاهده شد که ارزش ادامه تحقیقات را افزایش میدهد.
امپاگلیفلوزین؛ یک داروی ضد دیابت با اثرات ضد التهابی در مغز
امپاگلیفلوزین دارویی است که معمولاً برای کنترل قند خون و سلامت قلب در بیماران دیابتی تجویز میشود. این دارو با کاهش بازجذب گلوکز و سدیم در کلیهها، استرس و التهاب سلولی را کاهش میدهد و امکان بهبود متابولیسم در سطح سلولی را فراهم میکند.
در این مطالعه، دادهها نشان داد که امپاگلیفلوزین پروتئین تاو را در مایع مغزی نخاعی کاهش میدهد، پروتئینی که تمایل به تشکیل تودههای سمی در مغز بیماران آلزایمر و آسیب به نورونها دارد.
دکتر سوزان کرافت، متخصص علوم اعصاب و نویسنده اصلی این مطالعه در دانشگاه ویک فارست، گفت: این اولین باری است که نشان داده شده است امپاگلیفلوزین نشانگرهای آسیب مغزی را کاهش داده و جریان خون را به نواحی حیاتی مغز بهبود میبخشد.
علاوه بر این، این دارو سطح کلسترول را متعادل کرد و به نظر میرسد تأثیر مثبتی بر چندین مسیر بیولوژیکی مرتبط با التهاب و استرس اکسیداتیو دارد.
اسپری انسولین؛ رساندن مستقیم انرژی به مغز
انسولین معمولاً به دلیل تنظیم قند خون در بدن شناخته میشود، اما مغز برای حفظ سلامت سلولهای عصبی نیز به آن نیاز دارد. مقاومت به انسولین در مغز یک فرضیه کلیدی در مورد علت آلزایمر است.
در این مطالعه، یک اسپری بینی انسولین برای رساندن مستقیم انسولین به بافت مغز، بدون عبور از سد خونی-مغزی طراحی شد. نتایج نشان داد که شرکتکنندگانی که از این اسپری استفاده کردند، در آزمونهای شناختی و حافظه عملکرد بهتری داشتند و اسکنهای مغزی نیز اتصال بهتر ماده سفید و جریان خون بالاتر را در نواحی مرتبط با حافظه نشان دادند.
این یافتهها، اگرچه مقدماتی هستند، تأیید میکنند که مغز را میتوان از طریق مسیرهای متابولیکی هدف قرار داد، نه فقط با حذف پلاکهای آمیلوئید یا تودههای پروتئین تاو.