معرفی مختصر شهر
دزفول سی و یکمین شهر پرجمعیت کشور است که با مساحتی نزدیک به ۴۷۶۲ کیلومتر مربع در امتداد رودخانه دزو در دشتهای استان خوزستان واقع شده است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰، دزفول، مرکز آمار ایران، ۴۲۰ هزار نفر جمعیت داشته است. این شهر در ارتفاع ۱۴۳ متری از سطح دریا واقع شده و یکی از شهرهای شمالی استان خوزستان است. دزفول به دلیل عبور رودخانه دزو از میان این شهر و پیشینه تاریخی آن از اهمیت ویژهای برخوردار است.
دزفول دومین شهر بزرگ استان پس از اهواز است که از شمال با استان لرستان، از شرق با شهرستان مسجدسلیمان و استان چهارمحال و بختیاری، از غرب با شهرستان اندیمشک و شوش و از جنوب با شهرستان شوش و اهواز هممرز است.
دزفول در دامنه کوههای زاگرس میانی واقع شده و پیشینه تاریخی آن به دوران ساسانیان بازمیگردد، اما پیش از ساسانیان شهری آباد و بخشی از سرزمینهای امپراتوریهای ایلامی و هخامنشی بوده است. فرهنگ مردم دزفول را میتوان آمیزهای از فرهنگ باستانی خوزستان دانست که مناطق اطراف آن حدود ۵۰۰۰ سال محل سکونت مردم این مناطق بوده است.
هستیشناسی
نام دزفول یا «دز-پل» احتمالاً از کلمه «پل» گرفته شده است و «دز» نیز به معنای قلعه است و به دژی اشاره دارد که تعدادی نگهبان و مأمور برای محافظت از پل در آن زندگی میکردند. پس از زوال شوشو و ویرانی شاپور، برخی از مردم این دو شهر در اطراف این دژ پناه گرفتند و خانه ساختند و به تدریج این شهر به وجود آمد. دزفول در ابتدا «اندامیش» نام داشت و تا اوایل قرن سیزدهم نیز همین نام را داشت. معمولاً دز به معنای قلعه است، اما در اینجا به دژی طبیعی اشاره دارد که در ۴۸ کیلومتری دزفول بر روی رودخانه دز واقع شده و از مهمترین استحکامات کوهستانی ایران محسوب میشود.
اقلیمشناسی و آب و هوا
این شهر با اکوسیستم زیبای جلگهای-کوهپایهای و کوهستانی خود، در طول سال، به ویژه در ایام نوروز، پذیرای گردشگران زیادی است. گرمترین و سردترین ماههای سال در این شهر به ترتیب تیر و دی ماه است. بررسی یک دوره آماری اقلیمی نشان میدهد که حداقل دمای هوا در دزفول ۲ درجه و حداکثر آن ۴۶ درجه سانتیگراد است. وجود سد دز-کرخه در این منطقه باعث شده است که این شهر از زمینهای حاصلخیز خوبی برخوردار باشد. رودخانه دز چند کیلومتر پس از دزفول به رودخانه کارون میریزد.
جاذبههای گردشگری
دریاچه شهیون
یکی از زیباترین دریاچههای ایران و جهان در شمال غربی دزفول و پشت دو کوه شاداب و تنگوان شکل گرفته و جلوه زیبایی به منطقه “شیون” بخشیده است. این دریاچه زمینه مساعدی را برای ورزشهای آبی از جمله قایقسواری، اسکی، شنا و غیره ایجاد کرده است. وجود چندین جزیره کوچک و بزرگ که روی آنها انبوهی از درختان و درختچههای بادام وجود دارد، جلوه دیگری به دریاچه بخشیده است؛ به طوری که جزیره بزرگ وسط دریاچه با مساحتی بالغ بر شصت هزار متر مربع، منظرهای زیبا ایجاد کرده است.
جنگلهای دز
شهرستان دزفول میزبان تنوع طبیعی متنوعی است. در جنوب این شهر، جنگلهای زیبای دز با غنای اکولوژیکی فراوان قرار دارند. منطقه حفاظتشده دز شامل پناهگاه دز و منطقه حفاظتشده دز است. ارتفاع منطقه دز بین ۴۰ تا ۸۰ متر از سطح دریا متغیر است و به صورت دو نوار سبز در دو طرف رودخانه دز قرار دارد. پوشش غالب منطقه را «درختان پاده» تشکیل میدهند که به دلیل رشد مضاعف و سریع، هم از نظر اقتصادی ارزشمند و هم از نظر زیستی مناسب هستند. از دیگر درختان و درختچههای این منطقه میتوان به سریم، گز، تمشک، کهور و غیره اشاره کرد. بخشی از جنگلهای دز به جنگل عباس آباد معروف است. جنگل عباس آباد در ۱۰ کیلومتری جنوب غربی دزفول واقع شده و در جهت رودخانه دز به سمت جنوب شرقی امتداد دارد.
آسیابهای آبی دزفول
آنچه امروزه به عنوان آسیابهای آبی شناخته میشود، مجموعهای از سازههای آبی است که در گذشته به عنوان سد و آسیاب مورد استفاده قرار میگرفتند. این مجموعه در ارتباط با جریان دائمی رودخانه دز و همزمان با شکلگیری هسته ساسانی شهر در بستر رودخانه ساخته شده و در دورههای بعدی توسعه شهر، بر اساس نیاز ساکنان جدید شهر توسعه یافتهاند.
پیشینه تاریخی آسیابهای آبی در ارتباط با سازه پل قدیمی دزفول به دوره ساسانیان بازمیگردد، اما بیشتر آثار موجود آسیابها که در سه قسمت رودخانه وجود دارند، به دورههای تاریخی صفویه و قاجاریه برمیگردند. این سازهها از مصالحی مانند قلوه سنگ رودخانهای، آجر و ملات ساروج ساخته شدهاند. شکل معماری آسیابها برگرفته از سبک معماری محلی این شهر است و به صورت یک مجموعه به هم پیوسته ساخته شده است.
آبشار شوی دزفول
آبشار شوی دزفول با ارتفاع ۸۵ متر و عرض ۷۰ متر، در ایران بینظیر و بزرگترین آبشار خاورمیانه است. این آبشار در رشته کوههای زاگرس در منطقهای روستایی به نام «شوی» در شهرستان دزفول، در نزدیکی کوه «سالن» واقع شده است و از تنوع محیطی بسیار زیبایی به ویژه در فصل بهار برخوردار است.
مسجد جامع دزفول
مسجد جامع دزفول پس از پل قدیمی دزفول، دومین بنای تاریخی مهم شهرستان دزفول محسوب میشود. از نظر معماری و داشتن شبستان و ستونهای سنگی، در زمره مساجد اولیه دوره اسلامی است که در قرن سوم هجری ساخته شده است. این بنا بر اساس اصول معماری کاخ ایوان کرخه ساخته شده و شکلگیری فعلی آن (چهار ایوانی) به اواسط دوره صفویه (۱۰۵۰ هجری قمری) برمیگردد.
تزئینات اصلی کاشیکاری بنا مربوط به دوره قاجار است و با خطوط بنایی و نقوش هندسی تزئین شده است. این مسجد باشکوه در قرنهای هفتم تا دوازدهم هجری قمری توسعه و مرمت شده است. دیوارهای مسجد بسیار ضخیم و دارای ستونهای سنگی است و شبستان مسجد با گنبد و آجر پوشیده شده است. محراب مسجد در وسط قرار دارد و دارای گچبریهای زیبایی است. در پشت بام شرقی مسجد، مهمانخانهای وجود دارد که در گذشته محل استراحت مسافران بوده و اخیراً به نمازخانه تبدیل شده است. این قسمت را میتوان قدیمیترین بخش مسجد دانست.
مجتمع فرهنگی سینمایی دزفول
مجتمع فرهنگی سینمایی دزفول یکی از زیباترین بناهای شهر دزفول است. طراحی فرهنگسرای دزفول توسط مهندس «فرهاد احمدی» انجام شد و در سال ۲۰۱۸ عملیات اجرایی پروژه فوق آغاز و سپس با پیگیری و حمایت جدی معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان یک پروژه ملی شناخته شد و بودجه آن صرف ساخت آن گردید.
این مجموعه در جشنواره «روروز» نروژ به عنوان طرح برگزیده انتخاب شد و به دلیل انعکاس مفاهیم بنیادین این سرزمین در فضاسازی و استفاده از هندسه آشنا در ترکیب با مصالح بومی و در عین حال بهرهگیری از فناوری مدرن مورد توجه قرار گرفت.