جغرافیای شهرستان سراب
سراب در ۴۷ درجه و ۳۴ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۷ درجه و ۵۷ دقیقه عرض جغرافیایی و در ارتفاع ۱۶۸۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این شهرستان در غرب استان آذربایجان شرقی واقع شده و از شمال با مشگین شهر در استان اردبیل، از جنوب با میانه و هشترود، از شرق با استان اردبیل و از غرب با بستان آباد همسایه است. رودخانه تلخه رود از ۴ کیلومتری جنوب، رودخانه پسلرچای از شرق و رودخانه هندرودچای از میان این شهر عبور میکنند. آب و هوای سراب نسبتاً سرد و خشک است. (سراب در مسیر اصلی بستان آباد-اردبیل واقع شده است و بنابراین ۷۳ کیلومتر از بستان آباد، ۱۳۴ کیلومتر از تبریز و ۸۵ کیلومتر از اردبیل فاصله دارد.
تاریخچه شهرستان سراب
شهرستان سراب تا سال ۱۳۲۴ میلادی از توابع اردبیل بود. در کتاب حدود العام (۳۷۲ هجری قمری) از این شهر به نامهای سراو و سراره یاد شده است و به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم از زمانهای قدیم مورد توجه بوده است. سراب در حمله مغول در سال ۶۱۷ هجری قمری به شدت آسیب دید. جنگ بین شاه عباس و خلیل پاشا در صحرای سراب رخ داد. در سال ۱۲۰۵ هجری قمری، سراب به دستور آقا محمد خان ویران شد و در سال ۱۲۴۲ هجری قمری، فتحعلی شاه مدتی را در سراب گذراند تا برای جنگ با روسها آماده شود.
آب و هوای شهرستان سراب
شهرستان سراب بین دو رشته کوه بزگوش در جنوب و ارتفاعات سبلان در شمال واقع شده است و دارای آب و هوای سرد و کوهستانی است که در تابستان معتدل و سرد است. در زمستان و یکی از سردترین نقاط کشور محسوب میشود. تعداد روزهای یخبندان در سراب به طور متوسط ۱۵۰ تا ۱۴۸ روز در سال است و میزان بارندگی سالانه از ۲۵۰ میلیمتر در مناطق پست تا ۴۸۰ میلیمتر در مناطق مرتفع متغیر است. سیمای کلی این شهر را رشته کوه سبلان در شمال و رشته کوه بزقوش در جنوب تشکیل میدهد و رشته کوه بزقوش که در شرق توسط ارتفاعات ایلانجوق به سبلان میپیوندد، این ویژگیها شهر را از سه طرف به سمت شمال، شرق و جنوب بسته و منطقه را به چاله و دشتی تبدیل کرده است که به سمت غرب باز میشود. ارتفاع مرکز شهر از سطح دریا حدود ۱۶۵۰ متر است و رشته کوه بزقوش با ارتفاع ۳۳۰۲ متر بلندترین نقطه دشت سراب را از شهر میانه جدا میکند. کوههای متعددی که از شرق به غرب امتداد دارند، در تمام طول سال پوشیده از برف و یخ هستند.
جاذبههای تاریخی و دیدنی شهرستان سراب
به دلیل آب و هوای بسیار مطبوع و کوهستانی و پیشینه تاریخی کهن، شهرستان سراب جاذبههای تاریخی و طبیعی زیادی دارد، از جمله: کتیبه اورارتویی (در نزدیکی روستای قیرخ قیزلار در شمال شرقی سراب)، ستونهای سنگی قیرخ قیزلار، کتیبه رازلیق، مسجد جامع سراب (مربوط به قرن نهم هجری)، تپه باستانی قلعه جوق (در ۲.۵ کیلومتری شمال سراب در مسیر جاده رازلیق-سراب)، طاق آغمیون ساسانی، مقبره مغول اسفستان (مربوط به دوره مغول)، پل گاودوش آباد اوقان، آبشار اسب فروشان، چشمه چشمه الله حق و غیره.
کتیبه اورارتویی قیرخ قیزلار
این کتیبه به خط میخی اورارتویی بر روی صخرهای در دره قره کوه در روستای قیرخ قیزلار نزدیک سراب، در ۱۲ سطر و به ابعاد ۱۰۶ در ۷۵ سانتیمتر کنده شده است. این کتیبه مربوط به آرگیشتی پسر روسا است و در آن از فتح سرزمینهای … سخن گفته شده است. گیردو، گیتو هانی و توآشد. در نزدیکی این کتیبه، ستونهای سنگی وجود دارد. همچنین در شمال این ستونهای سنگی، یکی از ۲۱ قلعهای که توسط پادشاه اورارتویی فتح شده است، قرار دارد.
کتیبه رازلیق
رازلیق تابع شهرستان سراب است و از شمال به کوه سبلان محدود میشود. در این مکان، در بستر رودخانه پسلار، کتیبهای سنگی وجود دارد که به کتیبه رازلیق معروف است. برای رسیدن به پای کتیبه، ابتدا باید به رازلیق رفت. از رازلیق باید به روستای دیزجج صفیه رفت. کتیبه سنگی در کنار این روستا (ضلع شمال غربی) در کوه زغالان بر روی صخرهای بلند قرار دارد.
ابعاد این کتیبه ۸۰ در ۱۲۰ سانتیمتر و متن آن ۱۶ سطر است. این کتیبه سنگی مربوط به آرگیشتی دوم (۶۸۵-۷۳۰ پیش از میلاد) پادشاه اورارتو است و به مناسبت پیروزی او در جنگ و فتح سرزمینهای … نوشته شده است. آرهوفشولو، بوگو، گیردو، گیتوهانی، تویشدو و روتومنی.