امروز، نیمه شعبان مصادف با سالروز میلاد فرخنده امام مهدی (عج)، دوازدهمین امام شیعیان است. آثار بسیاری در مورد این مناسبت گرانبها نوشته شده است، از جمله «اعمال نیمه شعبان». این کتاب که توسط محمدرضا فوادیان نوشته و توسط بنیاد فرهنگی مهدی موعود (عج) منتشر شده است، در سه بخش به بررسی آداب ویژه این مناسبت میپردازد.
فوادیان اثر خود را با بیان فضایل شب میلاد فرخنده امام مهدی (عج) آغاز میکند. در گفتار آغازین این بخش، سخنان جبرئیل امین به پیامبر (ص) را در مورد فضیلت شب نیمه شعبان نقل میکند و میگوید: «این شبی است که درهای آسمان و درهای رحمت، خشنودی خدا، آمرزش گناهان، لطف و نیکی، توبه، برکت، سخاوت و بخشش باز است و خداوند در این شب به تعداد موها و پشم چهارپایان، بندگان خود را میبخشد. ای محمد (ص)، این شب را احیا کن و امت خود را به احیای آن و تقرب به خدا امر کن. همانا این شب بسیار شریف است. ای محمد! هنگامی که نزد تو آمدم، همه فرشتگان آسمانها در صفوف ایستاده و مشغول عبادت بودند؛ برخی از آنها ایستاده، برخی در حال رکوع و برخی در حال سجده بودند و گروهی مشغول دعا بودند. گروهی تکبیر میگفتند، برخی تسبیح خدا میگفتند و برخی استغفار میکردند. ای محمد! همانا خداوند متعال در این شب نگاه رحمت خود را بر بندگانش افکنده و مؤمنی را که در نماز ایستاده یا نشسته در حال تسبیح یا رکوع است، میبخشد.» سجده یا تضرع. این شبی است که دعای همه دعاکنندگان مستجاب و همه گدایان در درگاه الهی اجابت میشوند و هیچ طلب بخشش یا توبهای نیست جز اینکه آمرزش و توبهاش پذیرفته میشود.»
نویسنده در ادامه به بیان فضیلت نیمه شعبان از زبان پیامبر اکرم (ص)، امام محمد باقر (ع) و امام رضا (ع) میپردازد.
بخش بعدی کتاب به اعمال شب ولادت امام زمان (عج) اختصاص دارد. فوادیان این بخش از کتاب را ابتدا با بیان جایگاه این شب بزرگ در زبان پیامبر اکرم (ص)، امام رضا (ع) و علی (ع) آغاز میکند و سپس به اعمال این شب میپردازد. اولین عمل در این شب غسل (شستشوی روح) است و سپس دعاهای این شب شامل زیارت و مناجاتهای نبوی، دعای کمیل، دعای سحر، دعای قدر، دعای صلوات و صلوات شعبانیه است.
راز پنهان آشکار شد
دعاهای شب میلاد، بخش دیگری از کتاب فوادیان است. به گفته او، در چنین شبی که فرشتگان در آسمان مشغول عبادت حق تعالی هستند، ما نیز باید قدر لحظات این شب مبارک را بدانیم و لحظهای را در میان غافلان نگذرانیم، بلکه همواره رسم شب زندهداری را به جا آوریم. یکی از سازندهترین و سودمندترین اعمال در این شب، به جا آوردن نمازهای واجب است. مولود این شب، امام زمان (عج)، درباره نماز میفرماید: «هیچ چیز مانند نماز، بینی شیطان را به خاک نمیمالد، پس نماز بخوان و بینی شیطان را به خاک بمال.» اما نمازهای شب مبارک نیمه شعبان به شرح زیر است: ۱. چهار رکعت بین مغرب و عشاء، ۲. دو رکعت بعد از عشاء، یک نماز چهار رکعتی، یک نماز چهار رکعتی دیگر، یک نماز ده رکعتی، یک نماز صد رکعتی، یک نماز شب، یک نماز جعفر طیار و یک نماز برای دیدن رسول خدا (ص) در خواب.
تلاوت قرآن یکی دیگر از اعمال مهم نیمه شعبان است. جبرئیل امین به محمد (ص) گفت: «ای محمد! هر که این شب را با گفتن الله اکبر، سبحان الله و الحمدلله، دعا، تلاوت قرآن، استغفار و طلب آمرزش احیا بدارد، جایگاه او در آخرت بهشت خواهد بود.»
یکی دیگر از اعمالی که نویسنده به آن اشاره میکند، سجده است، به این معنی که در این شب، انسان باید به هر نحوی که میتواند، جزو ذاکران و احیاگران باشد و اگر قادر به قیام نیست، پیشانی خود را در برابر خدا بگذارد و با او راز و نیاز کند.
ذکر، تسبیح و استغفار از دیگر اعمالی است که فوادیان به آن اشاره کرده است. به اعتقاد او، شایسته است در این شب از خواب غفلت بیدار شد و از هر لحظه آن نهایت استفاده را برد و لحظهای را بدون یاد، تفکر و ذکر خدا نگذراند. او در بیان اهمیت ذکر، تسبیح و استغفار به سخنان امام محمد باقر (ع) و امام رضا (ع) استناد میکند.
نویسنده همچنین به اهمیت زیارت امام حسین (ع) اشاره میکند و معتقد است که از آنجا که رابطه دقیق و محکمی بین عاشورا و انتظار وجود دارد، شب ولادت امام زمان (عج) به عنوان یکی از شبهای زیارتی مخصوص سیدالشهدا تعیین شده است.
توسل به حضرت زهرا (س) از دیگر اعمال شب نیمه شعبان است. فوادیه