استان اردبیل با مساحتی بالغ بر ۵۱۷۹۵۲ کیلومتر مربع، در منطقهای سردسیر در شمال غربی فلات ایران واقع شده است که ۱٪ از کل مساحت کشور را تشکیل میدهد. این استان بخشی از فلات مثلثی شکل ایران در شرق فلات آذربایجان است که حدود دو سوم آن دارای بافت کوهستانی با اختلاف ارتفاع زیاد و بقیه آن مناطق مسطح و پست است. بلندترین نقطه استان، قله سبلان با ارتفاع تقریبی ۴۸۱۱ متر است.
آب و هوای استان اردبیل عمدتاً به چهار عامل ارتفاع، عرض جغرافیایی، منابع آب و تودههای هوای مهاجر بستگی دارد. عوامل دیگری مانند پوشش گیاهی، فعالیتهای کشاورزی صنعتی و معدنی در مقیاس کوچک نیز بر آب و هوا تأثیر میگذارند یا از آن تأثیر میپذیرند.با دنیای سایت همراه باشید.
تأثیر ارتفاع بر موقعیت جغرافیایی و اقلیمی استان
با توجه به اینکه دو سوم استان اردبیل کوهستانی با ارتفاع متوسط ۳۷۰۰ متر از سطح دریا است و سبلان نگین تابناک با ارتفاع ۴۸۱۱ متر در بلندترین نقطه استان قرار دارد، به طوری که جدا از آن، کوههای تالش و قوشه داغ در غرب کوه سبلان و بزغوش در جنوب و جنوب غربی سبلان، همگی با ارتفاع متوسط ۲۲۰۰ متر یا رشته کوه پالنگان در اطراف دریاچه نئور و قله آق داغ با ارتفاع ۳۳۲۲ متر در استان واقع شدهاند. وجود این ارتفاعات باعث شده است که آب و هوای استان اردبیل تحت تأثیر آنها ویژگیهای خاصی داشته باشد و این استان یکی از سردترین استانهای کشور باشد و میزان بارندگی افزایش یافته و دمای آن تا حد زیادی تحت تأثیر ارتفاعات قرار دارد که اغلب پوشیده از برف هستند. چشمانداز طبیعی استان اردبیل با سایر مناطق فلات آذربایجان بسیار متفاوت است. سرزمینهای شمالی و مرز با جمهوری آذربایجان در امتداد رودخانه ارس، زمینهای پست و دشتهایی را تشکیل میدهند که کمتر از ۲۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارند. در جنوب، بخشهای اصلی مرکز استان توسط دره رودخانه قزللوزان مشخص میشود که بین ۱۴۰۰ تا ۸۰۰ متر قرار دارد.
نقش منابع رطوبتی
استان اردبیل دارای رودخانههای ارس، قرهسو، بالخلیچای و دریاچههای نئور و شورابیل است که نقش مهمی در شکلگیری آب و هوا دارند. علاوه بر دریای خزر به عنوان منبع رطوبت، منابع رطوبتی ذکر شده به طور قابل توجهی بر ویژگیهای اقلیمی استان اردبیل تأثیر میگذارند.
بارش
بارش یکی از عوامل مؤثر بر آب و هوای هر منطقه است. باران و برف، بارشهای جوی اصلی در منطقه هستند و مطالعات نشان داده است که حداکثر بارندگی در منطقه ارتباط مستقیمی با حداکثر رطوبت ندارد. میانگین بارندگی سالانه محاسبه شده از ایستگاههای مورد مطالعه ۹,۳۳۳ میلیمتر است و میزان بارندگی در مناطق شمالی استان کمتر از سایر مناطق است. بیشترین میزان بارندگی در ایستگاه سرعین ثبت شده است، بنابراین پربارانترین و بارانیترین فصلهای سال به ترتیب بهار و تابستان هستند.
دمای هوا
توزیع دمای هوا در سراسر استان متناسب با توپوگرافی و سایر ویژگیهای طبیعی آن است. مناطق پست واقع در دره رود ارس و دشت مغان گرمترین و ارتفاعات سبلان سردترین مناطق استان هستند. میانگین حداکثر دما در بین ایستگاههای استان بین ۱۴.۳ تا ۲۰.۵ درجه سانتیگراد متغیر است. میانگین حداقل دما در بین این ایستگاهها بین ۱.۵ تا ۹.۷ درجه سانتیگراد متغیر است. با این حال، وجود دماهای مطلق بین -۳۸.۵ درجه سانتیگراد و ۴۴ درجه سانتیگراد به ترتیب در ایستگاههای فیروزآباد، خلخال و مشیران، نشان دهنده اختلاف شدید دما است.
کوه سبلان
کوه سبلان یکی از بلندترین کوههای کشور است که در ۳۵ کیلومتری غرب اردبیل و شمال غربی سرعین، بین استانهای اردبیل و آذربایجان شرقی واقع شده است. قسمت شرقی کوه سبلان به قله آتشفشانی سبلان منتهی میشود که در ارتفاع ۴۸۱۱ متری قرار دارد. کوه سبلان پس از دماوند و علمکوه، سومین قله بلند ایران است. رایجترین مسیر برای صعود به کوه سبلان (ساوالان)، مسیر شمال شرقی یا پناهگاه سبلان است. این مسیر بهترین مسیر برای کوهنوردانی است که برای اولین بار به کوهنوردی میپردازند و راهنما ندارند. وجود جاده ماشینرو به پناهگاه، رسیدن به پناهگاه را برای اکثر کوهنوردانی که با منطقه ناآشنا هستند، آسان کرده است و ارتفاع آن حدود ۳۷۰۰ متر است.
ویژگیهای اقتصادی، کشاورزی و صنایع دستی استان اردبیل
استان اردبیل به دلیل پتانسیل طبیعی رشته کوه سبلان و دشتهای وسیع اردبیل، مغان و مشگین شهر، یکی از قطبهای مناسب کشاورزی و دامداری در کشور محسوب میشود. برخی از محصولات کشاورزی این استان مانند گندم، جو، سیبزمینی، پیاز، بذر چغندر قند، حبوبات، دانههای روغنی ذرت، انواع میوهها مانند سیب، گلابی، گیلاس، زردآلو، هلو و همچنین دام و طیور، تولید پروتئین، پرورش ماهی، زنبورداری و تولید عسل، نه تنها مصرف داخلی دارند، بلکه برخی از آنها از اقلام صادراتی کشور نیز محسوب میشوند. علاوه بر فعالیتهای کشاورزی، باید به فعالیتهای صنعتی این استان نیز اشاره کرد. در حال حاضر، استان اردبیل دارای ۸ شهرک صنعتی، کارخانههای بزرگ نساجی، سیمان، ذوب آهن و کشت و صنعت است. کارخانههای چرم مغان، کارخانه شیمیایی آراز، کارخانه کبریت مشگینشهر، کارخانه سیمان، کشتارگاه صنعتی آرتا، لاستیک چرخ، نئوپان خلخال، شیر خشک مغان، کارخانههای لبنیات و پنیر، قالیبافی و غیره را نیز باید به فعالیتهای صنعتی استان اضافه کرد. استان اردبیل جدا از فعالیتهای کشاورزی، دامداری و صنعتی، در بخش صنایع دستی نیز فعالیتهای قابل توجهی دارد. بافت گلیم، جاجیم، شال، حصیر، قالیچههای قبای خلخال، قالیبافی، قلاببافی، فرش، خورجین و همچنین معرقکاری، منبتکاری و خراطی، محصولات چرمی و ورنی که بیشتر توسط عشایر شاهسون دشت مغان انجام میشود، مهمترین صنایع دستی منطقه را تشکیل میدهند.