در سفر به گلوگاه، یکی از مکانهایی که باید از آن بازدید کنید، توسکا چشمه است که در قسمت جنوبی شهر، بین دامغان و دریای آرام گلوگاه واقع شده است. توسکا چشمه که در منطقه بالادست شهرستان گلوگاه واقع شده است، دارای آب زلال و شفاف و درختان زیبای توسکا است که دلیل نامگذاری این منطقه به تاسمه نیز همین درختان است. در ماههای بهار و تابستان، هر ماه پذیرای ۱۵۰۰۰ مسافر از داخل و خارج استان است. این منطقه دیدنی که به دلیل قدمت چشمه، وجود یخچالهای طبیعی، خنکی منطقه و دمای صفر درجه سانتیگراد در ماههای گرم سال، مورد توجه بسیاری از گردشگران استانهای گلستان و خراسانهای شمالی، رضوی و جنوبی قرار گرفته است. ایوان چشمه، چشمانداز زیبای روستای نیالا، باریکلا، محمد بهی چشمه و آبخوره از دیگر نقاط دیدنی و کوهستانی شهرستان گلوگاه هستند. در پاییندست گلوگاه، دریای آرام گلوگاه و منطقه جرکلباد با پیشینه هزار ساله از جمله مکانهایی هستند که گردشگران در این شهر از آنها بازدید میکنند.
به گفته ملگونوف، نویسنده روسی، حدود سال ۱۷۸۰، آقا محمد خان قاجار این طایفه را از قرهباغ و قرهداغ (امروزه قرهباغ بخشی از جمهوری آذربایجان و قرهداغ بخشی از آذربایجان شرقی در ایران است) به اینجا منتقل کرد. دو روایت از نام گلوگاه وجود دارد. اول، کلمه گلوگاه در فارسی به معنای مکانی استراتژیک و شلوغ است که کنترل آن در فنون نظامی بسیار مهم است. دوم، از دو کلمه گالو به معنای گلاب و گاهی به معنای مکان یا موقعیت تشکیل شده است.
از نظر تاریخی، سرنوشت دو سلسله تاریخی ایران در این منطقه رقم خورده است. اولین مورد شکست محمدحسن قاجار در سال ۱۱۷۱ هجری قمری در نزدیکی قراودین تپه توسط کریم خان زند بود که پس از آن دولت مستقل زندیه تأسیس شد (در همان زمان، خندق کلباد در اطراف محدوده شهر ساخته شد) و مورد دوم پس از مرگ کریم خان و اتحاد خانواده آقا محمد خان قاجار با یکدیگر بود که منجر به فتح تمام مازندران، گیلان، آذربایجان و قفقاز توسط آنها شد. در همان زمان، در سال ۱۱۹۵ هجری قمری، آنها توانستند ایل عمرانلو را از قره باغ و قره داغ بیرون برانند و در گلوگاه فعلی مستقر شوند تا از خندق کلباد و منطقه گلوگاه محافظت کنند و در جریان جنگ با ارتش زندیه، موفق شدند آنها را در این مکان به شدت شکست دهند و به اسارت بگیرند.
طایفه عمرانلو به دستور آقا محمد خان قاجار به منظور حفظ مرز و جلوگیری از هجوم ترکمنها به منطقه فعلی به این منطقه آمدند که استحکامات موجود در ساحل خلیج گرگان و قلعهای در شبه جزیره میانکاله (سرتک میان قلعه) گواه این مدعاست. جوانان این طایفه در مقاطع و زمانهای مختلف، حتی تحت فرماندهی آقا محمد خان، با دشمنان منطقهای و ملی جنگیدند. به همین دلیل، آقا محمد خان قاجار زمینهای فعلی و رودخانه آوان را به صورت رایگان به افراد این طایفه هدیه داد و طبق فرمانی که فتحعلی شاه صادر کرد، طبق رسم سالانه، کارگران روستاهای مجاور رودخانه باید روستای آوان را به این عمرانلو تعمیر و تحویل میدادند، زیرا در عوض، سربازان طایفه عمرانلو با خیال راحت وظایف خود را در خدمت مرز و بوم انجام میدادند.
در طول تاریخ، سلسله زندیه ابتدا از مازندران و سپس از سراسر ایران منقرض شد و سلسله زندیه منقرض شد و مقدمات استقرار رسمی سلسله قاجار در سال ۱۱۹۹ هجری قمری در پای تپه گاراودین فراهم شد. دو روایت از نام گلوگاه وجود دارد. اول اینکه کلمه گلوگاه در فارسی به معنای مکانی استراتژیک و شلوغ است که کنترل آن در جنگ بسیار مهم است. دوم اینکه از دو کلمه گلوگاه به معنای گلاب و گاهی به معنای مکان و جایگاه تشکیل شده است. گلوگاه در منطقهای واقع شده است که در دوره اسلامی کبود جامه نامیده میشد و محل گلاب است.
چگونه به گلوگاه برویم
گلوگاه در جنوب شرقی دریای خزر و شمال کوههای البرز واقع شده است. برای سفر به این منطقه باید به شرق استان مازندران و شهرستان بهشهر، منطقهای واقع در غرب استان گلستان بروید. این شهر در ۵ کیلومتری دریا واقع شده است.
بهترین زمان سفر به گلوگاه
گلوگاه در هر فصلی زیباییهای منحصر به فرد خود را به نمایش میگذارد، بهار با شکوفههای بهاری و نو شدن طبیعت، تابستان با هوای خنک و دلپذیر در گرمترین ماههای سال و پاییز با جذابیت درختان خزاندارش. با این حال، بهتر است از سفر به گلوگاه در روزهای سرد سال، به ویژه در زمستان، خودداری کنید.