زعفران
نام علمی: Crocus sativus
ویژگیهای ظاهری: گیاهی کوچک به ارتفاع ۱۰ تا ۳۰ سانتیمتر با برگهای بلند و باریک. گلهای زعفران بسیار زیبا، به رنگ بنفش، دارای ۶ گلبرگ، ۳ پرچم و یک مادگی سه شاخه به رنگ قرمز-نارنجی هستند. قسمت مورد استفاده این گیاه، کلاله سه شاخه است.
بدون شک نام زعفران در ذهن ایرانیان همراه با نام خراسان حک شده است. این گیاه که عمدتاً متعلق به خراسان جنوبی دانسته میشود، در شهرهای دولت آباد، حیدریه، نیشابور، سبزوار و غیره و استانهای فارس، کرمان و لرستان کشت میشود. زعفران آرامبخش است و به عنوان داروی ضد افسردگی و آرامشبخش استفاده میشود. بنابراین، دارویی مفید در پیشگیری از آلزایمر و پارکینسون، محرک اشتها و ضد اسپاسم است و در درمان درد معده، آسم، بیماریهای پوستی، کمخونی، نفخ، بیماریهای لثه و یرقان مفید است. از دیگر خواص مهم زعفران میتوان به کاهش فشار خون و تقویت حافظه اشاره کرد. گیاه آستراگالوس در پیشگیری از سرطان و بیماریهای قلبی مؤثر است.
آستراگالوس
نام علمی: Astragalus spp
ویژگیهای ظاهری: گیاهی تا ارتفاع ۷۵ سانتیمتر با ساقههای بنفش تیره و گلهای سفید، بنفش و گاهی آبی که در برابر خشکی مقاوم هستند و بوی تندی دارند. در ایران ۲۰ نوع آستراگالوس شناخته شده است که بیشتر آنها سمی هستند.
آستراگالوس که جایگاه ویژهای در طب چینی دارد، سیستم ایمنی بدن را تقویت میکند. این گیاه در درمان سرماخوردگی، پیشگیری از دیابت و ضدعفونی کردن مجاری ادراری مؤثر است. آستراگالوس سرشار از آنتیاکسیدان است؛ بنابراین میتواند در مبارزه با رادیکالهای آزاد (رادیکالهای آزاد باعث پیری و آسیب به سلولها میشوند) بسیار مؤثر باشد. گیاه آستراگالوس فشار خون را کاهش میدهد و ریشه آن در درمان سرطان سینه و ریه مؤثر است.
هشدار: مصرف بیش از حد آن میتواند به سیستم ایمنی بدن آسیب برساند و برای افراد مبتلا به لوپوس یا بیماریهای خودایمنی توصیه نمیشود. در دوران بارداری منع مصرف دارد. فقط طبق دستور پزشک مصرف شود.
کتیرا
نام علمی: Astraglus gossypinus
شکل ظاهری: کتیرا مادهای صمغی است که با خراش دادن ساقه چندین نوع گیاه تولید میشود. ظاهر این ماده به نوع خراش ایجاد شده روی سطح ساقه بستگی دارد و به رنگ سفید یا سفید مایل به زرد و بدون بو است. وقتی با آب مخلوط شود، مادهای شبیه به ژل موسیلاژ (لعاب چسبناک) به ما میدهد.
کتیرا از قرن هفدهم در آلمان به عنوان دارویی برای تسکین التهاب چشم و بیماریهای پلک استفاده میشده است. مخلوط پودر کتیرا با بادام و نشاسته، مادهای معجزهآسا برای درمان چاقی تولید میکند. در درمان جذام (مخلوط با گل مغربی) مفید است. از دیگر خواص درمانی کتیرا میتوان به تسکین سرفه، قطع خونریزی، تسکین زخم ریه و گرفتگی صدا (همراه با شیر تازه بز) اشاره کرد. اغلب با مالیدن مخلوطی از کتیرا به سر خود، از شکافتن (دوشاخه شدن) موهایشان جلوگیری میکنند.
زیره سبز
نام علمی: Cuminum cyminum
ویژگیهای ظاهری: گیاه دانه زیره شبیه به گیاه هویج با ارتفاع حدود ۵۰ سانتیمتر است. میوه این گیاه که زیره است و اغلب آن را به عنوان دانه میشناسیم، هلالی شکل و حدود ۲ میلیمتر است. زیره در انواع سبز و سیاه به بازار عرضه میشود. تفاوت ظاهری زیره سبز و زیره سیاه مطمئناً ظاهر حجیمتر آن، پس از رنگ سبز آن است. زیره سیاه نازکتر و عطر بیشتری دارد.
در بخش گیاهان دارویی استان کرمان، به زیره سیاه (معروف به زیره کرمانی) و خواص آن اشاره کردیم. این گیاه سقط کننده جنین، بی حس کننده، ضد باکتری، ضد تومور، محرک جنسی، قابض، ادرارآور، مقوی معده و دستگاه گوارش، مقوی رحم، ضد پلاکت، ضد صفرا، افزایش دهنده شیر، ضد درماتیت نوری-۱، التیام دهنده زخم و ضدعفونی کننده است.
نکته: ترکیبات این دو گیاه متفاوت است و دلیل تفاوت بوی زیره سبز و زیره سیاه نیز همین است. بنابراین اثرات دارویی این دو گیاه متفاوت است و طبیعتاً میزان مصرف آنها یکسان نخواهد بود.