سرویس کودک و نوجوان خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – سایه برین: داستان کودک و نوجوان در ایران نسبت به سالهای گذشته پیشرفت چشمگیری داشته است. این را میتوان از حضور نویسندگان و آثارشان در مجامع بینالمللی به درستی دریافت. در این میان، هنوز چالشهای اساسی وجود دارد که باید به آنها پرداخته شود؛ چگونگی افزایش مخاطبان داستان کودک و نوجوان، چگونگی تطبیق داستان کودک و نوجوان با تغییرات و تحولات امروزی و تغییر ذائقه مخاطبان این داستانها و چگونگی موفقیت بیشتر در رقابت با بازارهای جهانی.
ایبنا در مورد داستان کودک و نوجوان، مهمترین این موارد را بررسی میکند. در این بخش از پرونده، به سخنان احمد اکبرپور، نویسنده کودک و نوجوان، گوش میدهیم. اکبرپور معتقد است که نویسندگان ایرانی به درستی معرفی نشدهاند و معمولاً تولیدات خوب داخلی در مواجهه با سیل آثار ترجمه نادیده گرفته میشوند. متن کامل مصاحبه ایبنا با اکبرپور را با هم میخوانیم:
نویسندگان نیز با نسل جدید در حال تغییر هستند
احمد اکبرپور، نویسنده کودک و نوجوان، با تأکید بر پویایی نویسندگان در مواجهه با تحولات اجتماعی و رسانهای، نگاه منفعلانه به نویسندگان بزرگسال را نادرست دانست و گفت: «این تصور که مخاطب کودک و نوجوان تغییر میکند اما نویسنده ثابت میماند، نگاه اشتباهی است.»
وی با اشاره به اینکه فاصله سنی بین نویسنده و مخاطب همیشه وجود داشته است، افزود: «این موضوع در دورههای گذشته از جمله زمان صمد بهرنگی یا حتی دهههای پیش وجود داشته است، اما امروزه به دلیل سرعت تحولات رسانهای، بیشتر به چشم میخورد. با این حال، نویسندگان بزرگسال نیز همراه با دنیای جدید در حال تغییر هستند و نمیتوان آنها را منفعل دانست.»
اکبرپور با بیان اینکه بخش بزرگی از بزرگسالان درگیر فناوری و شبکههای اجتماعی شدهاند، اظهار داشت: «نویسنده را نمیتوان به تیر برقی تشبیه کرد که در حالی که دیگران از کنارش رد میشوند، ثابت ایستاده است. حداقل بخش بزرگی از نویسندگان درگیر تحولات جهان هستند.»
این نویسنده کودک و نوجوان، چالش اصلی ادبیات کودک ایران را رقابت نابرابر با تولیدات جهانی دانست و گفت: «ما در واقع با «تیم ملی جهان» بازی میکنیم. تولیدات داخلی با انبوهی از آثار ترجمه شده از کشورهای مختلف، از آمریکا و انگلیس گرفته تا ژاپن و چین، مواجه هستند.» او با اشاره به تجربه شخصی خود افزود: «برخی از ناشران بزرگ اعلام کردهاند که کتابهای نویسندگان ایرانی را با وجود رسیدن به چاپهای متعدد، از چرخه فروش حذف خواهند کرد، زیرا آثار ترجمهشده بیشتر و کتابهای تألیفی ایرانی کندتر به فروش میرسند.»
سخنان ما در مورد داستانهای کودک و نوجوان باید با پشتوانه تحقیق باشد.
اکبرپور هشدار داد: نسل ادبیات کودک و نوجوان در خطر انقراض تدریجی است. در حالی که ما سالانه فقط 10 تا 15 کتاب خوب نوشتهشده داریم، صدها کتاب خارجی باکیفیت وارد بازار میشود و طبیعی است که آثار داخلی در این حجم گم میشوند.
وی با رد این تصور که آثار خارجی ذاتاً بهتر هستند، اظهار داشت: ما هم در سطح جهانی کتابهای خوبی داریم، اما به دلیل عدم حمایت و معرفی مناسب دیده نمیشوند. حتی این ذهنیت عمومی وجود دارد که ادبیات ایران، از جمله در کتابها، از آثار خارجی ضعیفتر است.
این نویسنده با انتقاد از عدم توجه نهادهای دولتی و رسانهای گفت: حدود 90 درصد نویسندگان توسط نهادهایی مانند وزارت میراث فرهنگی یا سازمان صدا و سیما معرفی نمیشوند و… فقط تعداد محدودی فرصت دیده شدن دارند. در نتیجه، فرصت برابر برای معرفی برای همه وجود ندارد.
وی با اشاره به وضعیت مدارس افزود: بسیاری از نوجوانان بدون اینکه کتابهای ایرانی خوانده باشند، با افتخار میگویند که آثار خارجی بهتر هستند. این قضاوت بدون تجربه و تحقیق میدانی شکل گرفته و نشان دهنده ضعف جدی در معرفی کتابهای ایرانی در مدارس است.
اکبرپور تأکید کرد: اگر حمایت نهادی وجود داشته باشد، بارها شاهد بودهایم که دانشآموزان پس از آشنایی با آثار ایرانی، استقبال گستردهای از آنها کردهاند. این موضوع را میتوان به راحتی از طریق تحقیقات میدانی بررسی کرد.