طرحهای ترویج کتاب و کتابخوانی در شیراز در سالهای پس از تبدیل شدن به پایتخت کتاب ایران، انتظارات را از شهرداری و نهادهای مرتبط در این حوزه افزایش داده است. یکی از این طرحها «مترو کتاب» بود که با هدف کتابخوانی در شبکه حمل و نقل شهری طراحی و اجرا شد، اما اکنون پس از گذشت دو سال، این طرح نیاز به بازنگری دارد.
در ابتدای اجرای این طرح که با الگوبرداری از طرحهای رایج در بسیاری از شهرهای جهان با عنوان «کتاب در گردش» ساخته شده است، ۴۰ عنوان کتاب توسط شهرداری شیراز به ۲۲ نویسنده سفارش داده شد تا نوشته، چاپ و در نهایت در ایستگاههای مترو توزیع شود. با این حال، این روزها با نگاهی به این پیشخوانها میتوان دریافت که طرحی که با تبلیغات گسترده پا به عرصه وجود گذاشت، این روزها دچار مشکل عدم بهروزرسانی منابع شده و در بسیاری از روزها پیشخوانها خالی از کتاب هستند. این پیشخوانها قرار است فضای کتابخوانی را در مترو ترویج دهند، اما اگر این روند ادامه یابد، سرنوشتی جز طرح پیشخوانهای امانت کتاب که سالها پیش در شیراز اجرا شد، نخواهند داشت. طرحی که شکست خورد و اکنون اثری از آن نیست.
مشاهدات خبرنگار ایبنا در ایستگاههای مترو شیراز حاکی از آن است که بیشتر این پیشخوانها در ساعات مختلف شبانهروز خالی میمانند و پیشخوانهایی که هنوز کتاب در آنها وجود دارد، مشکل منابع تکراری دارند.
مهدی میرعظیمی، فعال حوزه نشر و مبتکر «کتاب تکصفحهای»، در گفتوگو با خبرنگار ایبنا، اجرای «متروبوک» را در ابتدای اجرا مثبت و امیدوارکننده دانست و گفت: «نکته قابل توجه این طرح، کمهزینه بودن آن است. این طرح پیچیده نیست، تنها به اراده و اعتماد مستمر به شهروند نیاز دارد. مدلی که میتواند الگویی برای سایر شهرها باشد.»
با این حال، در پاسخ به این سوال که «چرا برخی از طرحهای شهرداری شیراز در حوزه کتاب و کتابخوانی چندان موفق نیستند؟»، اظهار داشت: «اگر بخواهم طرحهای ناموفق را نقد کنم، سه مشکل اصلی در طرحهای کتابخوانی در مدیریت شهری وجود دارد: پویا و پراکنده بودن، شروع پر سر و صدا و پایان زودهنگام که پس از تمام شدن بودجه یا تغییر مدیر متوقف میشود. همچنین تمرکز بر عکس و اخبار، طراحی نکردن زیرساخت پایدار و در نهایت نگاه از بالا به پایین به شهروند (“بیسواد، باید کتاب بخواند”) به جای همدلی و همراهی، از دیگر دلایل شکست طرحهای کتابخوانی است.
کتابخوانی با “تأخیر”، “همراهی” و “دسترسی آسان” پیشرفت میکند.
میرعظیمی با اشاره به راهکارهای غلبه بر این مشکلات اظهار داشت: کتابخوانی با “باید” و “دستورالعمل” پیشرفت نمیکند. با “تأخیر”، “همراهی” و “دسترسی آسان” پیشرفت میکند. طرحی مانند “متروکتاب” ذاتاً به شهروند احترام میگذارد، به او اعتماد میکند و کتاب را در مسیر روزانه او قرار میدهد، نه اینکه او را مجبور به رفتن به… کند. کتابخانه.
سایههای پروژه «مترو کتاب» شیراز/ پیشخوانهای خالی کتاب و منابع تکراری
اما باید توجه داشت که سالها پیش، یک ناشر مشهور در شیراز، پیشخوانهای کتابی را در نقاط پرتردد شهر نصب کرد که کتابهای رایگان در اختیار شهروندان قرار میداد. پس از مدتی، این پیشخوانها به سرقت رفت و پروژه متوقف شد و اکنون این نگرانی وجود دارد که پروژه مترو کتاب نیز دچار مشکلات خاص خود شود.