به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل خانه کتاب و ادبیات ایران، همزمان با اجرای شیوهنامههای جدید خدمات نشر، اقداماتی در دست انجام است که هدف آنها یکپارچهسازی دادههای کتاب، حذف فرآیندهای موازی (زائد) و گسترش خدمات الکترونیکی در سامانه شابک (ISBN) و درگاه «پنجره واحد دولت» (متعلق به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) میباشد.
ابراهیم حیدری در این باره اظهار داشت: «ادغام فرآیند صدور شابک در “پنجره واحد دولت”، اقدامی جدید از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران است. این امر به ناشران امکان میدهد تا درخواستهای خود برای دریافت مجوز نشر و شابک را از طریق یک گردشکار واحد و یکپارچه ثبت کنند و بدین ترتیب، نیازی به طی کردن مراحل جداگانه و موازی نباشد.»
وی افزود: «در این گردشکار، شابکی که از طریق پنجره واحد دولت صادر میشود، مبنای ادامه فرآیند صدور مجوز قرار میگیرد. ناشران موظفاند شابک را در شناسنامه کتاب (صفحه حقوقی) درج کرده و بارکد مربوطه را روی جلد پشت کتاب قرار دهند؛ همچنین باید فایل نهایی اثر را در سامانه بارگذاری نمایند. چنانچه در اطلاعات ارائهشده مغایرتی وجود داشته باشد، درخواست جهت اصلاح به ناشر بازگردانده خواهد شد.»
حیدری ادامه داد: «با توجه به اینکه سالانه بیش از ۱۰۰ هزار شابک صادر میشود، ارائه و مدیریت این خدمات نیازمند زیرساختهای فنی قوی، سامانههای اطلاعاتی و نیروی انسانی متخصص است. علاوه بر این، ارائه طیف کامل خدمات—شامل درخواست و تخصیص شابک، ثبت و مدیریت دادهها، بهروزرسانی و اصلاح اطلاعات، پشتیبانی از ناشران، و نگهداری و توسعه زیرساختهای حوزه نشر—مستلزم هزینههای جاری عملیاتی، فنی و پشتیبانی است.» مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با اشاره به اینکه صدور تأییدیه الکترونیکی دریافت کتاب نیز در دستور کار قرار دارد، گفت: «در این رویکرد، فایل کتاب—که ناشر پیشتر در مرحله درخواست مجوز در سامانه بارگذاری کرده است—میتواند مبنایی برای ثبت اطلاعات و تکمیل فرآیند تأیید دریافت کتاب باشد. این کار نیاز به ارسال نسخه چاپی فیزیکی، صرفاً به منظور ثبت اطلاعات را از میان برمیدارد. اجرای این طرح به کاهش زمان، هزینهها و جلوگیری از ورود تکراری دادهها کمک خواهد کرد.» **راهاندازی قابلیت «قیمت مرجع کتاب»**
حیدری در بخش دیگری از سخنان خود به ابتکار جدید دیگری اشاره کرد: راهاندازی قابلیت «قیمت مرجع کتاب» در سامانه شابک (ISBN). او توضیح داد: «این قابلیت با هدف پاسخگویی به یکی از نیازهای کنونی صنعت نشر طراحی شده است و دسترسی به آخرین قیمت اعلامشده از سوی ناشر را فراهم میکند.»
وی افزود: «با توجه به افزایش هزینههای تولید کتاب —که ناشی از نوسانات مکرر قیمت کاغذ، خدمات چاپ و سایر نهادههای تولید است— ممکن است شکاف قابلتوجهی میان قیمتی که در زمان انتشار روی کتاب درج شده و هزینه فعلی تولید همان اثر ایجاد شود. در نتیجه، قیمتی که روی جلد یا در شناسنامه کتاب (صفحه اطلاعات کتاب) چاپ شده، لزوماً بیانگر قیمت روز آن کتاب در بازار نیست.»
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران ادامه داد: «علاوه بر این، تغییرات قیمت میتواند موجب بروز اختلاف میان قیمت درجشده، هزینه جایگزینی کتاب و قیمت واقعی آن در بازار شود. همچنین، عرضه یک عنوان کتاب با قیمتهای متفاوت میتواند هم برای خریداران و هم برای فعالان شبکه توزیع، سردرگمی ایجاد کند. برای رفع این مشکل، قابلیت “قیمت مرجع کتاب” در سامانه شابک تعریف شده است. از طریق این ابزار، ناشران میتوانند یک “قیمت مرجع” برای آثار خود ثبت کنند و هر زمان که شرایط اقتصادی یا هزینههای تولید تغییر کرد، این اطلاعات قیمتی را بهروزرسانی نمایند.» حیدری خاطرنشان کرد که خوانندگان، کتابفروشان، توزیعکنندگان و سایر ذینفعان حوزه نشر میتوانند با مراجعه به سامانه شابک، از «قیمت مرجع» ثبتشده برای هر عنوان کتاب مطلع شوند و از آخرین قیمت تعیینشده توسط ناشر آگاهی یابند. او اظهار داشت که پیادهسازی این قابلیت به افزایش شفافیت قیمتها، تسهیل فرآیندهای فروش و توزیع، کاهش ابهام در مبادلات تجاری و صیانت از حقوق اقتصادی ناشران کمک خواهد کرد. در واقع، «قیمت مرجع کتاب» پلی میان اطلاعات ثبتشده در زمان تولید کتاب و شرایط واقعی بازار ایجاد میکند و اطلاعات قیمتگذاری را —در کنار سایر مشخصات کتابشناختی— به دادههایی تبدیل مینماید که بهسادگی قابل استعلام و بهروزرسانی هستند.
وی در پایان یادآور شد که این اقدامات بخشی از برنامهای گستردهتر برای توسعه و دیجیتالیسازی خدمات حوزه نشر است که در راستای ایجاد زیرساختی یکپارچه برای اطلاعات مرتبط با کتاب صورت میگیرد. در این چارچوب، دادهها درست در آغاز فرآیند نشر گردآوری شده و در مراحل بعدی—از جمله صدور مجوز، تخصیص شابک (ISBN)، تأیید دریافت و ارائه اطلاعات—مورد استفاده قرار میگیرند.