بافتنیهای سنتی قلاببافی
کلاه، شال، دستکش، جوراب پشمی و بسیاری از اقلام دیگر از هنرهای سنتی و اصیل شهرهای سردسیر کشور و استان کرمانشاه هستند. این بافتنیهای سنتی با دستان هنرمند مردان، زنان و دختران در اوقات فراغت بافته میشوند.
بافتنیهای سنتی این منطقه به دلیل ضخامت مناسب و استفاده از پشم خالص، در زمستان بسیار گرم است و به عنوان لباس گرم در بین مردم طرفداران خاص خود را دارد. این هنر و صنعت نوعی مبارزه با سرمای طبیعت است.
بافتنیهای سنتی کرمانشاه
قدمت بافتنیهای سنتی در ایران به بیش از ۶۰۰ سال میرسد. این بافتنیها بیشتر مصرف داخلی دارند.
بیش از ۳۰۰۰ نفر در استان کرمانشاه این حرفه را میشناسند. از پشم خالص دست ریس و رنگهای سفید و سیاه و رنگهای گیاهی گرم (قرمز و زرد) برای بافت انواع بافتنیهای سنتی استفاده میشود. نقوش روی این بافتنیها از سایر بافتنیهای محلی مانند طرحهای گلیم با گل نخودی، گل خرچنگی و روخوزی الهام گرفته شده است.
خوشبختانه این هنر سنتی اصیل امروزه نیز همچنان رونق دارد. زیرا کاربردی است و از پشم خالص در تولید آن استفاده میشود.
پویزوانه (پابند)
پویزوانه یا پابند
پویزوانه یکی از هنرهای سنتی و باستانی در منطقه اورامانات کرمانشاه است. پویزوانه یک پابند بافتنی پشمی سنتی است که سی تا چهل سانتیمتر طول و ده سانتیمتر عرض دارد. در انتهای آن دو طناب پشمی نازک وجود دارد که به شال بسته میشوند. این صنعت دستی با دست بافته میشود و برای بافت آن از پشم استفاده میشود. داشتن چنین پابند گرم و بادوامی برای منطقه کوهستانی ارتفاعات زاگرس بسیار مهم است. اولاً بسیار گرم است و ثانیاً سپری در برابر گزش حیواناتی مانند مار و عقرب است. زیرا این حیوانات موزی قدرت نزدیک شدن به موی بز و پشم بافته شده را ندارند. این هنر دستی از زمانهای قدیم تا به امروز بازار خوبی داشته است. اگرچه بسیاری از بافندگان برای خود میبافند؛ اما برخی پس از بافت، آن را به بازار میفروشند.
کلاه و شال مردانه
از جمله صنایع دستی کرمانشاه که سابقهای چند هزار ساله دارد، کلاه عرقچین با شال است. شالی که برای بستن سر استفاده میشود و از کت و چارقد یا کش و چارقدی ساخته شده که کمی کوچکتر از کت و چارقد زنانه است. امروزه بسیاری از مردم منطقه هنوز از این نوع روسری استفاده میکنند. این نوع کلاه و شال از ابریشم یا پنبه بافته میشود. شال قبلاً با استفاده از ابزار دستی بافته میشد؛ اما امروزه با استفاده از دستگاههای برقی انجام میشود.
نمد مالی
نمد مالی
پشم بره به دلیل چسبندگی خاص به پشم گوسفندان چند ساله به راحتی بافته میشود. از همان ابتدای اهلی کردن گوسفند، بشر توانست از ابتداییترین پارچه، زیراندازی نرم، راحت، بادوام و انعطافپذیر به نام نمد ایجاد کند و از پوست گوسفند برای تکمیل آن با چرم و سپس جدا کردن پشم و بافتن آن به هم استفاده کند.
اسناد به جا مانده از این نساجی ابتدایی به ۴۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمیگردد و پس از آن، با استفاده از دوک ریسندگی، به قابلیتهای بالای پشم پی بردند و صنعتگران آثار ارزشمند دیگری مانند طناب، ردا و غیره خلق کردند که تأثیر شگرفی در بهبود وضعیت انسانها داشت.
نمد زیرانداز مناسبی در منطقه کرمانشاه است زیرا در برابر سرما و گرما بسیار مقاوم است و مواد اولیه آن در منطقه فراوان، سبک، نرم و راحت است. نمد یکی از زیراندازهای مناسب در منطقه کرمانشاه است و تا به امروز جایگاه واقعی خود را حفظ کرده است. استادکاران مناسبی در استانهای کشور فعالیت دارند. نمد در منطقه کرمانشاه، اسلام آباد غرب و گیلان غرب از رونق نسبی برخوردار است.
نحوه ساخت نمد
ابتدا پشم گوسفند زیر یک سال را که قدرت چسبندگی بالایی دارد، با وسیلهای فلزی به نام «چری» (نوعی قیچی) چیده، شسته، شانه زده و با دقت فراوان در قالب حصیری روی حصیر پهن میکنند به طوری که یکنواخت و با ضخامت یکسان باشد. سپس حصیر را لوله کرده و میکوبند. برای اینکه سطح نمد و حجم آن یکنواخت باشد، آب و صابون روی آن میپاشند تا ضخامت و نازکی آن به راحتی به یکنواختی و شکل تبدیل شود. در حین کوبیدن، یک لایه حائل بین آن قرار میگیرد تا پشمها به هم نچسبند.
سپس آن را در قالب نمدی میپیچند، با طناب میبندند و ده تا پانزده دقیقه با دست و پا آن را میکوبند. در این حالت، رشتههای پشم در هم تنیده میشوند و تختهای تشکیل میدهند که به آن نمد خام میگویند. سپس آن را باز میکنند، لبههای آن را صاف میکنند و آب صابون روی آن میپاشند. سپس آن را در گونی میپیچند، دوباره آن را میمالند و به آن ضربه میزنند. در مرحله بعد، نمد را باز میکنند و نقوش رنگی به آن اضافه میکنند. پس از آن، نمد را با آرنج خود میمالند و با مشت خود میکوبند. در نهایت، نمد را باز میکنند و لبههای آن را صاف میکنند.