حمیدرضا شعبانی در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، درباره تأثیر توسعه بازار فروش آنلاین کتاب بر فعالیت کتابفروشیها اظهار کرد: کتابفروشیها با اصل فروش آنلاین کتاب مشکلی ندارند و آن را یکی از الزامات دنیای فناوری میدانند که باید پذیرفته شود. حتی بسیاری از کتابفروشیهای فیزیکی نیز سعی کردهاند از فرصت این بازار عقب نمانند؛ آنها یا وبسایت طراحی کردهاند یا از طریق شبکههای اجتماعی کتاب میفروشند.
مشکل بازار کتاب، فروش آنلاین نیست.
وی با تأکید بر اینکه مشکل اصلی «خودکفایی فروش آنلاین» نیست، افزود: مشکل اصلی تخفیفها است. تخفیفهای فروشگاههای آنلاین کتاب شرایط بسیار نابرابری را ایجاد کرده است. کتابفروشیهای فیزیکی به دلیل بار هزینههای سنگین قادر به ارائه تخفیف نیستند. در واقع، آنها به سختی میتوانند با این ارقام و قیمتها از عهده هزینهها برآیند. در حالی که چنین هزینههایی در فضای مجازی وجود ندارد. مشکل این است که شرایط رقابت بین این دو حوزه برابر نیست و باید به گونهای تنظیم شود که هر دو بتوانند با خیال راحت در کنار هم فعالیت کنند.
شعبانی با اشاره به محدودیتهای ویترین کتابفروشیها گفت: همه کتابفروشیها ظرفیت این را ندارند که هر کتابی که منتشر میشود را در قفسههای خود داشته باشند؛ در حالی که فروشگاههای آنلاین چنین امکانی را دارند. اما مشکل این است که مخاطب در خانه، از طریق تلفن یا لپتاپ، کتابها را با قیمتهای بسیار ارزانتری خریداری میکند و کتابفروشیهای محلی نمیتوانند با این قیمتگذاری رقابت کنند.
حمایت از کتابفروشیهای محلی مساوی است با حیات فرهنگی
به گفته او، نتیجه این روند، حذف تدریجی کتابفروشیها است. اگرچه کتابفروشیهای فیزیکی تعداد محدودی قفسه دارند، اما این امکان را دارند که حداکثر ظرف یک یا دو روز و در دورافتادهترین نقاط کشور، از مشتریان سفارش بگیرند. مخاطب با سفارش از یک کتابفروشی در شهر و محله خود، نه تنها خرید مطمئنی انجام میدهد، بلکه از طریق بقای کتابفروشی به ادامه حیات فرهنگی شهر و محله خود نیز کمک میکند.
وی ادامه داد: کتابفروشیها برای فضای فرهنگی شهر همان نقشی را دارند که فضای سبز برای حیات شهری دارد؛ حضور آنها ضروری است و ادامه فعالیت آنها باید یک اصل تلقی شود. البته اگر کتابفروشی خدمات مناسبی ارائه ندهد، کتابهای بهروز نداشته باشد یا نتواند فضایی برای گفتگوهای عمومی و پاتوقهای فرهنگی ایجاد کند، طبیعتاً حذف خواهد شد؛ اما اگر به دلیل رقابت نابرابر اقتصادی حذف شود، این حذف منطقی و عادلانه نیست.
شعبانی با بیان اینکه کتابفروشیها نباید در تضاد با فضای مجازی باشند، گفت: متأسفانه این روند چند سالی است که شدت گرفته است. کارکرد یک کتابفروش حرفهای در محله و منطقه خودش را نمیتوان با هیچ بستری جایگزین کرد؛ گفتگوی مستقیم، گفتگو با مخاطب، ایجاد فضایی برای نویسندگان و مترجمان برای مواجهه مستقیم با خوانندگان، رویدادهای مهم انسانی از ویژگیهایی هستند که در فضای مجازی معادلی ندارند.
تجربه حضور در کتابفروشی، تجربهای از زندگی فرهنگی است.
وی افزود: متأسفانه نسل جوان بیشتر به زندگی در فضای مجازی تمایل دارد تا دنیای واقعی، در حالی که افراط در این فضا آسیبهای خاص خود را دارد. باید نسل جوان را به زندگی در یک زندگی شهری فرهنگی و واقعی تشویق کرد. بازدید از کتابفروشی، قدم زدن در میان قفسهها، مواجهه با انواع کتابها و لمس آنها، تجربهای است که در زندگی فرهنگی انسان اهمیت دارد.
مدیر انتشارات و کتابفروشی دف با تأکید بر اهمیت لمس کتاب، گفت: ما تلاش کردهایم تا کتاب را در فضای مجازی معادلسازی کنیم، اما فیزیکی بودن کتاب همچنان مهم است. در انتشارات دف، برای تولید کتاب، همواره به کیفیت چاپ و ارتباط فیزیکی آن با مخاطب توجه کردهایم؛ چیزی که در فضای مجازی قابل رقابت نیست.
وی ادامه داد: کتاب یک رسانه منحصر به فرد است؛ نه فایلهای PDF، نه پادکستها و نه حتی کتابهای چندرسانهای آینده، قدرت رقابت با نسخه کاغذی را ندارند. کتاب کاغذی به خواننده فرصت تأمل، صبر و درنگ در کلمات را میدهد؛ در حالی که انتظار عمومی و طبیعی از اینترنت، انتقال سریع حجم زیادی از اطلاعات در کوتاهترین زمان ممکن است.
شعبانی با بیان اینکه کتاب کاغذی رسالت متفاوتی دارد، اظهار داشت: کتاب کاغذی برای نشخوار ذهنی کلمات و درک عمیق معنا نوشته و تولید میشود. این ویژگی، ویژگی خاص کتاب کاغذی است و مخاطب را ناگزیر وارد عرصه دانش و درک عمیق از معنای کلمات یا مفاهیم میکند.
وی با اشاره به آینده نشر گفت: پیشبینی میشود کتابهایی که بر جنبههای معرفتی و اندیشهورزی تکیه دارند، همچنان به حیات خود روی کاغذ ادامه دهند؛ اما آثاری که صرفاً وظیفه انتقال اطلاعات و دادهها را بر عهده دارند، مانند دایرهالمعارفها، فرهنگنامهها، راهنماها یا دستورالعملها، به تدریج از رده خارج میشوند.