موسیقی جنبهای از زندگی است که با عاطفه و احساس سروکار دارد و روح را مینوازد. موسیقی ایرانی به خاطر نوازندگان و خوانندگان مشهور جهانیاش شهرت دارد و تاریخ پرماجرایی را در پشت خود جای داده است. با کجارو همراه باشید.
حکاکیها و کندهکاریهای به جا مانده بر روی دیوارهای غارها، نشاندهنده علاقه و ذوق ایرانیان به هنر موسیقی از دوران باستان است. موسیقی سنتی ایران، همانطور که در کتابها آمده است، در موسیقی جهان تأثیرگذار بوده است. اساس موسیقی مدرن اروپایی با خط «نت» بر اساس اصول و ریتمهایی است که برای اولین بار توسط محمد فارابی، دانشمند و موسیقیدان بزرگ ایرانی، پایهگذاری شده است. موسیقی ملی ایران مجموعهای از ملودیها و آهنگهایی است که در طول قرنها در این سرزمین پدید آمده و بازتابی از ویژگیهای اخلاقی و معنوی ملت ایران از دوران باستان تا به امروز در شرایط مختلف است. از یک سو، ظرافت و جذابیت خاص موسیقی ایرانی، مردم را به تفکر و رسیدن به دنیای غیرمادی هدایت میکند و از سوی دیگر، شور و ریتم موجود در موسیقی محلی ایران که ریشه در روح باستانی و حماسی ملت بزرگ ایران دارد، مردم را به تلاش، حرکت و جنبش وادار میکند.
آواز و موسیقی سنتی ایرانی به دوازده گروه تقسیم شدهاند. از میان این دوازده گروه، هفت گروه که گستردهتر و مستقلتر هستند، دستگاه نامیده میشوند و پنج گروه دیگر که مستقل نیستند و از دستگاه منشعب شدهاند، آواز نامیده میشوند. هفت دستگاه اصلی عبارتند از: شور، ماهور، همایون، سه گاه، چهارگاه، نوا و راست پنجگاه. پنج آواز عبارتند از: اصفهان، ابوعطا، بیات ترک، افشاری و دشتی.
موسیقی ایرانی
موسیقی سنتی امروز ایران نیز بازمانده دوازده مقام قدیمی است که برخی از آنها امروزه در دسترس هستند. علاوه بر این هفت دستگاه اصلی و پنج آوا، تعدادی گوشه نیز وجود دارد که الگوی نوازندگان و خوانندگان امروزی هستند. تعداد این گوشهها به ۲۲۸ میرسد. ردیفهای متنوع و معروف استادان موسیقی صد سال اخیر، مانند آقا حسین قلی، میرزا عبدالله، درویش خان و ابوالحسن صبا نیز از این ترتیب پیروی میکنند.
برای اجرای یک بند یا آوا، باید ترتیبی رعایت شود که معمولاً به شرح زیر است: مقدمه، آواها، تصنیف و رنگ. از زمان درویش خان و با ابتکار او، پیش درآمد و چهار مضراب نیز به این ترتیبها اضافه شده است.
ترانههای محلی ایران
از جمله منابع ارزشمند موسیقی هر کشور، ترانهها، ملودیها و آوازهایی است که در نقاط مختلف آن کشور، به ویژه در روستاهای دور از شهر و توسط مردم بومی خوانده میشود. از آنجا که این نوع موسیقی کمتر تحت تأثیر افکار مردم شهرنشین قرار میگیرد، طبیعیتر و به موسیقی اصیل، اصیل و قدیمی آن کشور نزدیکتر است. این ترانهها را میتوان معیار تفکر، تمدن و فرهنگ هر کشور دانست.
به دلیل وجود اقوام مختلف و فرهنگهای متفاوت در ایران، این نوع موسیقی نیز از نظر بیان موسیقایی و لحن، ویژگیهای متنوعی به خود گرفته است. به عنوان مثال، موسیقی بومی آذربایجان، گیلانی، خراسانی، بختیاری، کردی، شیرازی و بلوچی نه تنها از نظر ملودی، بلکه از نظر گویش نیز با یکدیگر بسیار متفاوت هستند. آهنگهای محلی ایران از نظر ملودی بسیار غنی و پرمایه هستند و از این نظر یکی از زیباترین و متنوعترین آهنگهای محلی جهان به شمار میروند.
سازهای موسیقی ایرانی
ایرانیان در مقاطع مختلف تاریخ از سازهای زیادی استفاده کردهاند که میتوان آنها را به شرح زیر طبقهبندی کرد:
سازهای بادی مانند نی، سرنا، کرنا، نی انبان و غیره
سازهای زهی مانند کمانچه، بربط، رباب، تار و غیره
سازهای کوبهای مانند دهل، دایره، طبل، تنبک و غیره
سازهای کوبهای زهی مانند ساز منحصر به فرد ایرانی، سنتور.
موسیقی ایرانی
تاریخچه تاریخی موسیقی ایران
آثار دانشمندان برجسته ایرانی مانند ابن سینا، فارابی، قطب الدین شیرازی و عبدالقاهر مراغهای در مورد موسیقی نشان میدهد که موسیقی ایرانی تا اواسط قرن نهم هجری جنبه علمی داشته است، اما از قرن نهم به بعد به دلیل وضعیت خاص اجتماعی و جنبههای مذهبی، توجه به موسیقی کاهش یافت. تا جایی که هیچ اثر قابل توجهی در مورد موسیقی نوشته نشد و صاحبان این هنر دلسرد شدند.
این وضعیت تا پایان صفویان که پایههای حکومت خود را بر دین بنا نهاده بودند، ادامه یافت. در دوره افشاریه به دلیل اوضاع آشفته پس از سقوط صفویان، وضعیت موسیقی قابل توجه نبود. البته شواهد تاریخی نشان میدهد که خود نادر نیز به اهل طرب توجه داشته است، اما موسیقی دوره نادر نمیتواند موسیقی اصیل ایرانی باشد و بیشتر جنبه سرگرمی داشته است. در دوره زندیه که امنیت نسبی و رفاه عمومی برقرار شده بود، موسیقی بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. از نوازندگان عصر زند، باید از مشتاق علی شاه و پری خان نام برد.