۱. مبانی علمی آرتریت گیجگاهی و چرایی خطر سردرد گیجگاهی در افراد بالای ۵۰ سال
دلیل اینکه سردرد گیجگاهی در افراد بالای ۵۰ سال بسیار مهمتر از افراد جوانتر است، ریشه در تغییرات سیستم ایمنی و عروقی بدن دارد. آرتریت گیجگاهی نوعی التهاب دیوارههای شریانهای متوسط است که اغلب شریان گیجگاهی را تحت تأثیر قرار میدهد. این التهاب در لایههای داخلی رگ، لایه داخلی رگ (تونیکا اینتیما) و لایه داخلی رگ (تونیکا مدیا) رخ میدهد که به انگلیسی (اینتیما) و (مدیا) نامیده میشوند. با افزایش سن، رگها بیشتر مستعد التهاب میشوند زیرا فیبرهای الاستیک کاهش مییابند و سلولهای ایمنی به طور متفاوتی پاسخ میدهند. در نتیجه، سیستم ایمنی ممکن است به اشتباه سلولهای خودی را هدف قرار دهد و باعث تورم، تنگی یا حتی انسداد رگ شود.
این بیماری در زنان شایعتر است و در گروههای جمعیتی خاصی مانند نژاد اروپایی شیوع بیشتری دارد. چیزی که این التهاب را خطرناک میکند این است که شریان گیجگاهی مستقیماً به شریانهایی که چشم را تغذیه میکنند، متصل است. به همین دلیل، تنگ شدن ناگهانی شریان میتواند جریان خون به عصب بینایی را کاهش دهد و فرد میتواند در مدت کوتاهی کاهش بینایی یا حتی نابینایی کامل را تجربه کند.
در بسیاری از بیماران، سردرد گیجگاهی تنها علامت اولیه است. این درد اغلب ضرباندار، سطحی و حساس به لمس است. با این حال، برخی از بیماران ممکن است درد خفیفتری داشته باشند که تشخیص را دشوارتر میکند. وقتی پزشکی نگران سردرد گیجگاهی در افراد بالای پنجاه سال است، به دلیل شیوع بالا و آسیب برگشتناپذیر این بیماری است. تأکید بر فوریت این موضوع نیز به این دلیل است که درمان با کورتیکواستروئیدها مانند پردنیزولون باید در اسرع وقت برای کنترل التهاب رگ آغاز شود. بسیاری از پزشکان حتی قبل از تأیید تشخیص، درمان را شروع میکنند، زیرا تأخیر حتی یک روز میتواند به معنای از دست دادن بینایی باشد.
2. جدول زمانی بیماری از آرتریت تا تهدید بینایی و نقش علائم هشدار دهنده
یکی از جنبههای کمتر شناخته شده آرتریت گیجگاهی این است که معمولاً به آرامی شروع میشود اما ناگهان وارد مرحله خطرناکی میشود. در ابتدا، التهاب رگ باعث کاهش نسبی جریان خون میشود و بیمار ممکن است فقط سردرد مبهم یا حساسیت پوستی در ناحیه گیجگاهی احساس کند. با گذشت زمان، التهاب پیشرفت میکند و رگ تنگ میشود. در این مرحله، بیمار ممکن است هنگام جویدن غذا در عضله ماستر درد احساس کند که از نظر پزشکی “لنگش فک” نامیده میشود. این علامت یکی از مشخصترین علائم بیماری است و نشان میدهد که جریان خون در شریانهایی که عضلات فک را تغذیه میکنند به شدت کاهش یافته است.
در برخی افراد، علائم دیگری شامل کاهش وزن، تب خفیف یا احساس عمومی ناخوشی وجود دارد. این علائم نتیجه سیستم ایمنی بیش فعال است. اما خطر واقعی زمانی رخ میدهد که التهاب به رگهای مسئول تغذیه عصب بینایی میرسد. در این مرحله، بدن زمانی برای جبران ندارد. فقط مدت کوتاهی طول میکشد تا جریان خون کاهش یابد تا عصب بینایی آسیب ببیند. این آسیب اغلب دائمی و در بسیاری از بیماران برگشتناپذیر است.
نکته مهم این است که بسیاری از بیماران در روزهای قبل از نابینایی، دچار «تاری گذرا» یا (Amaurosis Fugax) میشوند که به صورت کاهش ناگهانی بینایی برای چند ثانیه یا چند دقیقه بروز میکند. این علامت مانند «هشدار خطر» است که بدن به بیمار میدهد. با این حال، ممکن است افراد آن را بیاهمیت بدانند. توجه به چنین علائمی در تعیین فوریت سردرد گیجگاهی بسیار مهم است و نادیده گرفتن آنها میتواند عواقب جبرانناپذیری داشته باشد.
۳. چرا سردردهای گیجگاهی در دهه ششم زندگی با سردردهای معمولی اشتباه گرفته میشوند؟
یکی از چالشهای اصلی در مراقبت از بیماران در این سن این است که درد گیجگاهی با سردردهای معمولی اشتباه گرفته میشود. اکثر بیماران سابقه سردردهای تنشی، میگرن یا سردردهای خستگی دارند و بنابراین سردرد فعلی را در همان دسته قرار میدهند. با این حال، درد آرتریت گیجگاهی معمولاً کیفیت متفاوتی دارد. سطحی است و با حساسیت پوستی همراه است. بیمار ممکن است هنگام شانه کردن موها یا لمس ناحیه گیجگاهی احساس ناراحتی شدید کند. این درد همچنین ضرباندار است و در برخی بیماران با احساس گرما یا گرفتگی رگ همراه است.
از سوی دیگر، افراد بالای پنجاه سال اغلب فرض میکنند که تغییرات فیزیکی به دلیل افزایش سن طبیعی است و بنابراین بسیاری از علائم را نادیده میگیرند. برخی از بیماران حتی فکر میکنند که درد ناشی از مشکل دندانی، سینوزیت یا تنش عصبی است. این تشخیص اشتباه گاهی اوقات میتواند باعث تأخیر چند هفتهای یا حتی چند ماهه شود که در این مدت التهاب میتواند به طور موذیانهای پیشرفت کند.
پزشکان برای تشخیص صحیح باید به تفاوتهای ظریف بین این دردها توجه کنند. سردردهای معمولی معمولاً با خواب یا مسکنهای ساده بهبود مییابند. اما سردردهای ناشی از آرتریت گیجگاهی در برابر داروهای معمولی مقاوم هستند و اغلب شبها بدتر میشوند. بیمار همچنین ممکن است احساس کند که