۱. امنیت و حریم خصوصی دادههای بیمار
نقض دادههای مراقبتهای بهداشتی یک بحران جهانی است. در ایالات متحده، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۷۳۵ حادثه امنیتی رخ داده است که اطلاعات ۱۸۷ میلیون نفر را در معرض خطر قرار میدهد (مجله HIPAA، ۲۰۲۴). هر پرونده سلامت نقضشده به طور متوسط بیش از ۱۰ میلیون دلار برای صنعت مراقبتهای بهداشتی هزینه دارد (IBM، ۲۰۲۳). این بالاترین هزینه در بین تمام صنایع است.
همان فناوری تغییرناپذیری که زیربنای بیتکوین است، میتواند امنیت دادههای پزشکی بیمار را نیز تضمین کند. بلاکچین میتواند این تهدید را کاهش دهد. از آنجا که هر تراکنش به صورت رمزگذاری شده و تغییرناپذیر ثبت میشود، دستکاری یا حذف اطلاعات تقریباً غیرممکن است. در پرونده اطلاعات همچنین اشاره شده است که در برخی کشورها، بلاکچین برای تأیید دسترسی پزشکان و ثبت ردپای دیجیتال کاربران در پروندههای بیمار استفاده میشود.
یک نمونه نوآورانه Akiri است که از بلاکچین برای تأیید جریان اطلاعات بدون ذخیره مستقیم دادهها استفاده میکند. این رویکرد امنیت را افزایش میدهد و نقاط ضعف سیستمهای متمرکز سنتی را از بین میبرد.
۲. مدیریت و یکپارچهسازی پروندههای سلامت الکترونیکی (EHR)
پروندههای پراکنده سلامت باعث خطاهای پزشکی میشوند و سومین علت اصلی مرگ و میر در ایالات متحده هستند. استونی از بلاکچین برای ثبت ایمن میلیونها پرونده بیمار با پروژه Guardtime استفاده کرد و چارچوب BPDS ترکیبی از ذخیرهسازی پروندهها در فضای ابری و ذخیرهسازی کلیدهای دسترسی روی بلاکچین را ارائه میدهد. در ایران نیز بحثهایی در مورد استفاده از بلاکچین برای اتصال سیستمهای وزارت بهداشت وجود دارد. در ایالات متحده، پروژه HIE of One به بیماران اجازه میدهد تا دسترسی به پروندههای خود را مدیریت کنند و یک نمونه متنباز و بینالمللی است.
۳. تبادل دادهها بین بیمارستانها و مراکز پزشکی
جداسازی اطلاعات بیمار باعث خطاهای پزشکی و دوبارهکاری میشود. بلاکچین، با دفتر کل مشترک و تغییرناپذیر خود، امکان اشتراکگذاری ایمن و استاندارد دادهها را فراهم میکند. نمونههایی از آن عبارتند از Avaneer Health برای تبادل دادههای مراقبتهای بهداشتی، Patientory برای ذخیره و اشتراکگذاری دادههای رمزگذاری شده بیمار و Philips HealthSuite Insights برای تبادل دادهها بین بیمارستانها و دانشگاهها. این پروژهها نشان میدهند که بلاکچین مالکیت دادهها را به بیمار بازمیگرداند.
۴. ردیابی و شفافیت در زنجیره تأمین دارو
کلاهبرداری دارویی تهدیدی جدی برای سلامت جهانی است؛ حدود ۱۰٪ داروها تقلبی هستند و در برخی کشورها به ۳۰٪ میرسد که علاوه بر خطر برای بیماران، سالانه بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار ضرر مالی به همراه دارد. بلاکچین با قابلیت ردیابی و شفافیت خود، مسیر دارو را از کارخانه تا داروخانه ثبت میکند و مصرفکننده با اسکن کد QR، اصالت دارو را تأیید میکند. پروژههایی مانند MediLedger، Chronicled و Blockpharma نمونههای موفقی هستند و میتوانند راهحلی برای مبارزه با قاچاق دارو در ایران نیز باشند.
۵. کاربرد در بیمه سلامت و کاهش تقلب
صنعت بیمه سلامت با کلاهبرداری، دوبارهکاری و هزینههای اداری بالایی روبرو است؛ ۳ تا ۱۰ درصد هزینهها ناشی از کلاهبرداری است. بلاکچین با شفافیت و قراردادهای هوشمند، فرآیندهای بیمه را از ثبتنام تا پرداخت خودکار میکند و احتمال کلاهبرداری را کاهش میدهد. پروژههایی مانند Solve.Care تعامل بیماران، ارائهدهندگان خدمات درمانی و بیمهگران را ساده کرده و سرعت خدمات را افزایش میدهد.
۶. نقش بلاکچین در تحقیقات بالینی و اشتراکگذاری دادهها
تحقیقات بالینی به حجم عظیمی از دادههای دقیق و قابل اعتماد نیاز دارد. یکی از مشکلات رایج در این زمینه، عدم شفافیت دادهها و حتی تغییر یا پنهانسازی نتایج ناخواسته است. بلاکچین با ثبت تغییرناپذیر دادهها، میتواند تضمین کند که تمام نتایج، چه مثبت و چه منفی، به طور کامل ثبت و در دسترس محققان قرار میگیرند.
به عنوان مثال، پروژه Embleema در ایالات متحده بستری ایجاد کرده است که در آن بیماران میتوانند دادههای پزشکی خود را مستقیماً در اختیار شرکتهای داروسازی قرار دهند و در ازای آن پاداش دریافت کنند. این مدل هم به تسریع تحقیقات دارویی کمک میکند و هم بیماران را به عنوان بازیگران فعال در فرآیند تحقیق درگیر میکند. استفاده از بلاکچین همچنین امکان اشتراکگذاری ایمن دادهها بین دانشگاهها، بیمارستانها و شرکتهای داروسازی را بدون نگرانی از دستکاری یا سوءاستفاده از دادهها فراهم میکند.