بافتنی های چوبی؛ ناگفته هایی از صنایع دستی کهن منطقه کرمانشاه

بافتنی‌های چوبی
استفاده‌های متنوع و متفاوت از طبیعت برای بهبود زندگی، از جمله سبدبافی، گیوه‌بافی، حصیربافی و غیره، از اساسی‌ترین هنرهای سنتی هستند. مردم مناطق مختلف با الهام از لانه پرندگان و نیروی فکری که خداوند در انسان قرار داده است، با استفاده از شاخه‌های چوب ارغوان، بید، چنار و … این بافتنی‌های چوبی را می‌بافند. برای این منظور، مواد اولیه و مصالح موجود در محیط خود را در هم می‌بافتند و سپس با استفاده از تجربه و خلاقیت، لوازم مورد نیاز را با توجه به نیازهای روزمره خود تولید می‌کردند. همچنین، از ابتدای خلقت، علاوه بر صنایع دستی ذکر شده، انسان‌ها از بافتنی‌های چوبی برای ساخت ظروف، نرده‌ها، سرپناه‌ها، قایق‌ها، حصیر، ظروف غلات، پوشش سقف و کلاه به روش‌های مختلف استفاده کرده‌اند.

در روش ساخت گیوه‌های چوبی، بافندگان ابتدا شاخه‌های نازک بریده شده را در آب خیس می‌کنند تا نرم شوند، سپس آنها را روی دست خود قرار می‌دهند و شروع به بافتن و اجرای طرح مطابق طرحی که در ذهن دارند، می‌کنند.

علاوه بر این، امروزه در اقصی نقاط جهان، از این گیوه‌های چوبی برای پوشاندن سقف‌های کاذب، ظروف میوه، کندوهای عسل، حصیر، نرده‌های جداکننده، آباژورها و لوسترها استفاده می‌شود. گیوه‌های چوبی با توجه به نیازهای جامعه بشری کاربردهای خود را تغییر داده‌اند و توانسته‌اند جایگاه و پایگاه خود را حفظ کنند. ما شاهد خلاقیت و نوآوری در محصولات هنرمندان این رشته در بخش‌های مختلف زندگی بشر هستیم.

از جمله ابزارهایی که برای ساخت گیوه‌های چوبی باستانی، بنا به مقتضیات زمان، استفاده می‌شد، می‌توان به سنگ و فلز و سپس تبدیل آنها به ابزارهای تیز و مؤثر، مانند چاقو، اره، مغار و اسکنه اشاره کرد.

در گیوه‌های چوبی، مانند سایر صنایع دستی، تأکید صنعتگران بر مواد و مصالح اولیه محلی است. گیوه‌های چوبی توسط زنان و مردان انجام می‌شود و معمولاً از انگشتان پا و کف پا نیز برای این کار استفاده می‌کنند.

این هنر سنتی اصیل و قدیمی به دلیل کاربردی بودن و مواد اولیه محلی ارزان قیمت موجود، توانسته جایگاه خود را حفظ کند و تا به امروز ادامه یابد. نکته‌ی مهم این است که نوع بافت در نقاط مختلف جهان متفاوت است؛ این تفاوت را می‌توان در جنس و مواد اولیه و حتی طرح‌ها و نقوش آنها مشاهده کرد که با توجه به خلق و خوی مردم منطقه، امکانات موجود و آب و هوای منطقه، تفاوت‌های جزئی دارند. اما در اصل، شباهت‌هایی نیز با هم دارند. بافت‌های چوبی در سراسر جهان نیز نقاط مشترک زیادی دارند. به عنوان مثال، می‌توان به بافت حصیری جنوب، بافت چیت غربی، بافت سبد با نخل خرما در جنوب، بافت سبد در شمال، بافت بامبو در کشورهای اروپایی و خانه‌های حصیری در کرمانشاه، سیستان و بلوچستان و گیلان اشاره کرد.

نحوه‌ی بافت پارچه‌های چوبی معمولاً به صورت تار و پود است. تار آنها به عنوان تکیه‌گاه عمل می‌کند. تار از چوب کمی ضخیم‌تر انتخاب می‌شود و با توجه به طرح و نقش مورد نظر، کمی بلندتر ساخته می‌شود. برای بافت آنها از چوب‌های نرم‌تر و نازک‌تر استفاده می‌شود. بنابراین، بافته‌های سنتی، شامل بافته‌های چوبی، حصیری با طرح نخل خرما و ارغوان یا بید و غیره، شباهت‌هایی به بافت گلیم، جاجیم و سایر بافته‌های سنتی دارند. گاهی اوقات با استفاده از چوب‌های رنگی، طرح‌های سنتی که معمولاً تحت تأثیر نقش محیط هستند نیز بر روی بافته‌های چوبی و حصیری ایجاد می‌شوند؛ این امر تنوع خوبی را در تولید بافته‌های چوبی ایجاد کرده است.

دارج بافی
دارج بافی اصطلاحی کردی برای کلهری‌های کرمانشاهی، ایلامی، کردی و لرستانی است. دارج نوعی بافته چوبی است که مردان و زنان با استفاده از شاخه‌های نازک بید، ارغوان و غیره به صورت استوانه‌ای می‌بافند. دارج به طول حدود یک متر و قطر ۵۰ تا ۷۰ سانتی‌متر ساخته می‌شود. این بافته چوبی سنتی معمولاً برای نگهداری مرغ، خروس و جوجه استفاده می‌شود. دارج عمدتاً برای حمل و نقل بهتر طیور در هنگام کوچ استفاده می‌شود تا در اثر گرما و فشار تلف نشوند؛ زیرا طیور به ظرفی نیاز دارند که شیارهای زیادی داشته باشد تا در گرما تلف نشوند. همچنین در هوای سرد، صاحبان آنها روی آنها بافتنی می‌گذاشتند تا سردشان نشود. به همین دلیل، نیاز به ساخت این صنعت دستی در بین عشایر مناطق مختلف بیشتر احساس می‌شد. با توجه به اهمیت مرغ و خروس برای عشایر، داشتن خانه برای آنها ضروری شده است و به همین دلیل، استادان زیادی در این زمینه فعالیت داشته‌اند. تولید این بافته باستانی و دیرینه در گذشته رونق بیشتری داشت. اما متأسفانه امروزه رونق خود را از دست داده و این نوع صنایع دستی کمتر تولید می‌شود. در اینجا لازم است تولیدکنندگان بافته‌های چوبی، نوع محصولات خود را تغییر دهند. در این صورت، بازار فروش آنها رونق خود را از دست خواهد داد.

تیجه
تیجه وسیله‌ای است که برای آبکشی برنج استفاده می‌شود و از شاخه‌های بادام وحشی به شکل سایر بافته‌های چوبی بافته می‌شود. در داخل آن محفظه‌هایی وجود دارد تا آب از آنها عبور کند.