باغ مود
باغ و قلعه مود در روستای مود، چهل کیلومتری شرق بیرجند واقع شده است. این بنا با مساحت ۶۰۲۷۰ متر مربع، دارای حصار و بیست برج دایرهای شکل است که در فواصل مشخصی در حصار باغ قرار گرفتهاند. علاوه بر برجها، خندقی به عرض تقریبی ده متر در اطراف حصار حفر شده که دفاع از قلعه را آسانتر میکرد. ورودی اصلی باغ در وسط ضلع شمالی آن قرار دارد و در دو طرف ورودی، دو برج و دو اتاق کوچک برای سکونت نگهبانان وجود دارد. در داخل قلعه، بقایای یک ساختمان قدیمی – یک ساختمان تشریفاتی – شامل چندین ایوان، بقایای یک هشتی، راهروها و اتاقها وجود دارد.
در مرکز این باغ، ساختمانی با ویژگیهای معماری اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی قرار دارد. این بنا بر روی سکویی حدود یک متر بالاتر از زمینهای اطراف ساخته شده است. ورودی بنا دارای ایوانی با دو ستون چهارضلعی قطور است. پس از ایوان، تالار بزرگی با ورودیهایی در سه طرف قرار دارد. در ضلع شرقی و غربی تالار، دو اتاق و در ضلع جنوبی، تالار دیگری به اندازه تالار اول وجود دارد. همچنین دو اتاق در ضلع شرقی و غربی تالار دوم وجود دارد. نقشه این بنا به گونهای طراحی شده است که با نصب درهای متعدد، میتوان به راحتی به فضاهای مختلف دسترسی داشت.
بیشتر اتاقها دارای بخاری دیواری هستند. آشپزخانه بنا در گوشه جنوب شرقی قرار دارد. در جلوی بنا، حوضی درست در وسط خیابان اصلی دیده میشود. این باغ دارای دو خیابان اصلی است که در مرکز با هم تلاقی میکنند و ساختمان مرکزی باغ درست در این قسمت قرار دارد. تزئینات بنا شامل: نقوش اسلیمی، گل و گیاه و نقوش پرندگان بر روی دیوارها و طاقهای ایوان عمارت قدیمی، طاقهای تزئینی و رسمیبندی در عمارت قدیمی و قرنیزهای گچی – به عنوان سرستون – در عمارت مرکزی است.
باغ گلشن
باغ گلشن یکی از باغهای نادر ایرانی با آب جاری دائمی است. این باغ شامل گونههای مختلف گیاهی سازگار با اقلیمهای مختلف است. باغ گلشن طبس توسط امیرحسین خان، سومین حاکم طبس، از سلسله خوانین، که به دستور نادرشاه به حکومت طبس منصوب شد، ساخته شد.
ساختمان ورودی باغ گلشن در زلزله ویرانگر شهریور ۱۳۵۷ طبس به طور کامل تخریب شد؛ اما اکنون، ساختمانی با همان طرح و نقشه در همان مکان ساخته شده است. باغ گلشن که از جمله باغهای پلکانی محسوب میشود، دارای حوض بزرگی در وسط است که معمولاً پلیکانها در آن شنا میکنند.
انواع درختان نخل زینتی، کاج، پرتقال، انگور و گلهای زینتی متنوع، این باغ را به یکی از منحصر به فردترین و رویاییترین باغهای کشور تبدیل کرده است. این باغ هر ساله، به ویژه در ایام نوروز، پذیرای تعداد قابل توجهی از مهمانان نوروزی، به ویژه مسافران عبوری است.
باغ بهلگرد
این عمارت-باغ در یک کیلومتری روستای بهلگرد و ۱۵ کیلومتری شرق بیرجند واقع شده است. دو باغ، دو عمارت، یک اصطبل، یک اتاق خدمه و یک یخدان طبیعی از اجزای این مجموعه هستند. این عمارت بر روی چهار ستون آجری دایرهای شکل بنا شده است که از تزئینات چشمگیر این بنا نیز محسوب میشوند. در مجموع، در ساخت آن از تجملات و تزئینات زیادی استفاده نشده و همین امر باعث شده است که نسبت به سایر باغهای بیرجند، سادهتر و بیپیرایهتر به نظر برسد.
دو باغ مجزا که یکی از آنها اصیلتر است و به بیرون راه دارد، باغ بیرونی و باغ کوچکتر، باغ اندرونی نامیده میشوند. در وسط این دو باغ، حوضهای آبی که از اصول معماری ایرانی پیروی میکنند، تعبیه شدهاند. در مرکز باغ، یک استخر چهارگوش با یک جزیره هشت ضلعی در وسط آن قرار دارد.
یکی از جاذبههای ویژه این باغ-عمارت، یخدان طبیعی است که در ۱۵۰ متری شمال عمارت قابل مشاهده است. در آن زمان، در زمستان، بسیاری از کارگران با یخ زدن آب جویباری که به استخر میریخت، یخ درست میکردند و با اضافه کردن آب، قطر یخ را افزایش میدادند و آن را در این یخدان ذخیره میکردند تا در گرمای تابستان مورد استفاده مالک و مهمانان ویژه قرار گیرد.
باغ امیر آباد
باغ و کوشک امیر آباد در ۵ کیلومتری غرب بیرجند واقع شده و متعلق به امیر معصوم خان شیبانی است. قدمت آن به اوایل دوره قاجار برمیگردد. در ساخت این بنا از معماری اسلامی در کنار نمادهای سنتی ایرانی استفاده شده است.
فرم طبقه اول ساختمان، به دنبال طبقه همکف، به شکل صلیب (فرم صلیبی شکل) طراحی و ساخته شده است که هماهنگی و نظم قابل توجهی به کل مجموعه بخشیده است.