گروههای خونی و ارتباط آنها با سکته مغزی زودرس
مطالعهای که در سال ۲۰۲۲ در مجله معتبر نورولوژی منتشر شد، دادههای ژنتیکی نزدیک به ۶۰۰۰۰۰ نفر، از جمله ۱۷۰۰۰ نفری که دچار سکته مغزی شده بودند، را تجزیه و تحلیل کرد تا ارتباط بین گروه خونی و وقوع سکته مغزی قبل از ۶۰ سالگی را بررسی کند.
این مطالعه نشان داد افرادی که ژنهای مرتبط با گروه خونی A1 دارند، حدود ۱۶ درصد بیشتر از دیگران در معرض سکته مغزی زودرس قرار دارند. در مقابل، افراد دارای ژن O1 حدود ۱۲ درصد کمتر در معرض این خطر هستند.
نویسندگان مطالعه معتقدند که این ارتباط احتمالاً به دلیل تفاوت در عوامل لخته شدن خون، پلاکتها و سلولهای اندوتلیال عروقی است که همگی در تشکیل لختههای خون نقش دارند. اما چرا این تفاوتها در سنین بالاتر مشاهده نمیشوند؟ مطالعات بعدی نشان داده است که پس از ۶۰ سالگی، این ارتباط تقریباً از بین میرود و خطر سکتههای مغزی دیررس احتمالاً بیشتر به تصلب شرایین و عوامل متابولیکی مربوط میشود.
یافتههای کلیدی و اهمیت آنها
این مطالعه در ۴۸ مطالعه ژنتیکی در آمریکای شمالی، اروپا، ژاپن، پاکستان و استرالیا انجام شد. لازم به ذکر است که تنها ۳۵٪ از شرکتکنندگان از قومیت غیراروپایی بودند که نیاز به مطالعات متنوعتر را برجسته میکند.
محققان دو جایگاه ژنومی مرتبط با خطر سکته مغزی زودرس را یافتند که یکی از آنها در ژن ABO قرار داشت. آنها همچنین دریافتند که گروه خونی B با تقریباً ۱۱٪ افزایش خطر سکته مغزی مرتبط است. ناحیه ژنتیکی ABO قبلاً با کلسیفیکاسیون عروق کرونر و خطر حمله قلبی مرتبط بوده است.
نکته مهم دیگر این است که سکتههای مغزی زودرس، برخلاف سکتههای مغزی در افراد مسن، بیشتر به دلیل لخته شدن خون ایجاد میشوند تا رسوبات چربی در دیواره رگهای خونی. بنابراین گروه خونی ممکن است نقش برجستهتری در این فرآیند داشته باشد.
آیا باید نگران باشیم یا به آزمایشهای بیشتری متوسل شویم؟
علیرغم نتایج این مطالعه، دانشمندان به وضوح اظهار داشتهاند که افزایش خطر مرتبط با گروه خونی A1 اندک است و به تنهایی دلیل کافی برای غربالگریهای ویژه یا نگرانی بیش از حد نیست. آنچه مهمتر است، پیروی از یک سبک زندگی سالم، مدیریت عوامل خطر مانند فشار خون بالا و دیابت و آگاهی از علائم هشدار دهنده سکته مغزی است.
گروه خونی A که معمولاً آن را به طور کلی فقط با عنوان “A” میشناسیم، خود دارای زیرگروههایی است که کمتر در گفتار روزمره به آنها اشاره میشود اما از دیدگاه ژنتیکی و ایمونولوژیکی مهم هستند.
زیرگروههای اصلی A کدامند؟
گروه خونی A دو زیرگروه اصلی دارد:
🔹 A1 (شایعترین)
🔹 A2 (کمتر رایج)
علاوه بر این دو، زیرگروههای نادر دیگری نیز وجود دارند (مانند A3، Ax، Aend، Am و Ay) اما اینها بسیار نادر هستند و معمولاً در مباحث پزشکی عمومی مورد بحث قرار نمیگیرند.
تفاوت بین A1 و A2 چیست؟
از نظر بالینی، هر دو به عنوان گروه A شناخته میشوند و کارت گروه خونی فرد معمولاً فقط با نام A ثبت میشود. با این حال:
A1 مقدار بسیار بیشتری از آنتیژن A را روی سطح گلبولهای قرمز خون دارد.
A2 مقدار کمتری از آنتیژن A دارد و ساختار شیمیایی آنتیژنها کمی متفاوت است.
در جمعیتها:
حدود 80٪ از افراد با گروه A → A1 هستند.
حدود 20٪ از افراد با گروه A → A2 هستند.
چرا تحقیقات بر روی A1 متمرکز شده است؟
در این مطالعه (و بسیاری از مطالعات مشابه):
مشخص شد که خطر سکته مغزی زودرس در زیرگروه A1 بیشتر است.
این احتمال وجود دارد که غلظت بالاتر آنتیژن A در A1 بر روند لخته شدن خون یا تعامل با سلولهای اندوتلیال تأثیر بگذارد.
همانطور که گروه خونی A زیرگروههایی مانند A1 و A2 دارد، گروه خونی O در واقع دارای تغییرات ژنتیکی به نامهای O1، O2 و سایر انواع نادر است.
با این حال، برخلاف A1 و A2 که تفاوتهای آنتیژنی واضحی دارند (یعنی سطح آنتیژن A روی گلبول قرمز متفاوت است)، در گروه O همه این زیرگروهها فاقد آنتیژنهای A و B هستند و از نظر عملکرد و ظاهر گلبول قرمز مشابه هستند. تفاوت بین O1 و O2 فقط در ژنتیک (ژنوتیپ) است، نه در ظاهر سلولی.
از نظر ژنتیکی O1 چیست؟
O1 شایعترین ژنوتیپ O در جهان است.
O1 در واقع همان الگوی ژنتیکی را نشان میدهد که باعث میشود گلبولهای قرمز هیچ آنتیژن A یا B نسازند.
O2 و سایر ژنهای نادر O جهشهای دیگری دارند که همچنان منجر به عدم وجود آنتیژنهای A و B میشوند، اما از نظر ژنتیکی کمی متفاوت هستند.
چرا O1 در این مطالعه ذکر شد؟
در مطالعات ژنتیکی بزرگ مانند این مطالعه سکته مغزی:
محققان به تفاوتهای ژنتیکی دقیق نگاه میکنند، زیرا حتی تغییرات کوچک در DNA میتواند بر خطر بیماری تأثیر بگذارد. در این مطالعه، ژنوتیپ O1 (در مقایسه با سایر گروههای خونی و زیرگروهها) با کاهش جزئی خطر سکته مغزی زودهنگام مرتبط بود.