۱. آرتریت گیجگاهی چیست و چرا اینقدر خطرناک است؟
آرتریت گیجگاهی نوعی التهاب عروقی (واسکولیت) است که عمدتاً شریان گیجگاهی سطحی را تحت تأثیر قرار میدهد. این شریان یکی از شاخههای اصلی شریان کاروتید خارجی است و خون را به قسمتهایی از پوست سر، عضلات فک و چشمها میرساند.
در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به دیواره شریان حمله میکند و در نتیجه، سلولهای ایمنی بزرگی به نام “سلولهای غولپیکر” در دیواره آن تجمع مییابند. التهاب ناشی از آن باعث تنگ شدن یا انسداد شریان میشود و جریان خون به بافتهای حیاتی مانند عصب بینایی را کاهش میدهد.
علائم کلاسیک شامل سردرد یک طرفه، درد هنگام لمس شقیقه، ضعف در جویدن (لنگش فک) و تاری دید ناگهانی یا از دست دادن بینایی است.
اگر درمان کورتیکواستروئید به سرعت شروع نشود، نابینایی دائمی اجتنابناپذیر است.
خطر اصلی در پنهان کردن علائم است. بسیاری از بیماران در ابتدا فقط سردرد یا احساس فشار دارند و این شباهت اولیه منجر به تشخیص اشتباه میشود.
۲. چرا آرتریت گیجگاهی با میگرن اشتباه گرفته میشود؟
میگرن یکی از شایعترین علل سردرد است، به همین دلیل است که هر سردرد یک طرفه در ابتدا به میگرن نسبت داده میشود. اما تفاوتهای کلیدی بین این دو وجود دارد.
میگرن معمولاً در افراد جوان تا میانسال رخ میدهد، در حالی که آرتریت تمپورال تقریباً همیشه پس از 50 سالگی ظاهر میشود.
درد میگرن اغلب ضرباندار است و با نور یا صدا تشدید میشود، در حالی که درد آرتریت تمپورال ثابت، موضعی و همراه با حساسیت به لمس پوست سر است.
حالت تهوع یا هالههای بینایی نیز ممکن است در میگرن رخ دهد، اما در آرتریت تمپورال، تاری دید ناشی از کاهش واقعی جریان خون به عصب بینایی است، نه اختلال موقت در پردازش بصری مغز.
در بیماران مبتلا به آرتریت تمپورال، نشانگرهای التهابی ESR (میزان رسوب گلبولهای قرمز) و CRP (پروتئین واکنشی C) معمولاً بالا هستند، در حالی که در میگرن طبیعی باقی میمانند.
به عبارت ساده، میگرن ذهن را آزار میدهد، اما آرتریت تمپورال رگهای خونی را از بین میبرد. در نگاه اول تفاوت کوچکی است، اما در نتیجه نهایی بسیار مهم است.
۳. تفاوت بین آرتریت تمپورال و سینوزیت؛ التهاب رگهای خونی در مقابل التهاب سینوسها
سینوزیت، مانند آرتریت تمپورال، با سردرد و احساس فشار در صورت همراه است، اما محل و منشأ درد کاملاً متفاوت است.
در سینوزیت، التهاب در پوشش سینوسها است که حفرههای پر از هوا در استخوانهای صورت و پیشانی هستند.
درد معمولاً در اطراف چشمها، گونه یا پیشانی احساس میشود و با خم کردن سر یا عطسه تشدید میشود.
با این حال، در آرتریت تمپورال، درد از دیواره رگ سرچشمه میگیرد، نه از مخاط یا استخوان. لمس شقیقه در این بیماران دردناک است و گاهی اوقات نبض شریان تمپورال در معاینه احساس نمیشود.
سینوزیت همچنین معمولاً با علائمی مانند گرفتگی بینی، ترشحات و تب همراه است، در حالی که آرتریت تمپورال این علائم را ندارد.
تشخیص اشتباه بین این دو بیماری به ویژه در فصل سرما رایج است، زمانی که بیماران با سردرد و تب مراجعه میکنند و پزشک به طور طبیعی به عفونت فکر میکند.
اما تفاوت در زمان طلایی درمان است: آنتیبیوتیکها برای آرتریت تمپورال بیاثر هستند و هر ساعت تأخیر در درمان، گامی به سوی نابینایی است.
۴. علائم هشدار دهندهای که نباید نادیده گرفته شوند
یکی از مهمترین علائمی که آرتریت تمپورال را از سایر سردردها متمایز میکند، درد هنگام جویدن است. بیمار ممکن است بگوید که پس از چند لقمه احساس خستگی یا گرفتگی در فک میکند. این علامت به دلیل ایسکمی عضلات فک رخ میدهد و در میگرن یا سینوزیت دیده نمیشود.
یکی دیگر از علائم هشدار دهنده، حساسیت شدید پوست سر است. بیماران گاهی اوقات نمیتوانند موهای خود را شانه کنند زیرا لمس برس دردناک است.
برخی نیز از درد منتشر در ناحیه گردن و شانه شکایت دارند که در واقع نشانه درگیری عروق بزرگتر مانند شریان ساب کلاوین است.
کاهش بینایی، دوبینی (دیپلوپی) یا تاری دید گذرا باید فوراً جدی گرفته شود. چنین علائمی نشان دهنده کاهش خونرسانی به عصب بینایی است و تأخیر در درمان ممکن است باعث نابینایی دائمی شود.
نکته مهم این است که آرتریت تمپورال گاهی بدون درد شدید رخ میدهد؛ در چنین مواردی، تنها علامت ممکن است خستگی، تب خفیف یا کاهش وزن باشد. این الگوهای غیرمعمول دلیل اصلی تشخیص نادرست هستند.
5. ابزارهای تشخیصی در آرتریت تمپورال؛ از لمس تا بیوپسی
اساس تشخیص، معاینه دقیق و سوءظن بالینی بالا است. در معاینه، شریان تمپورال ممکن است در لمس حساس یا بدون نبض باشد.
آزمایشهای ESR و CRP تقریباً همیشه بالا هستند و یافته دیگر، کمخونی خفیف است که نشانهای از التهاب مزمن است.
در موارد مشکوک، بیوپسی شریان تمپورال روش تشخیصی قطعی است. در این آزمایش، یک قطعه کوچک از شریان زیر میکروسکوپ بررسی میشود و وجود سلولهای غولپیکر