نامگذاری و تاریخچه
گچساران جمعیتی بالغ بر ۱۲۰ هزار نفر و مساحتی بالغ بر ۴۶۸۳ کیلومتر مربع دارد. این شهر از شمال با شهرستان چرام، از جنوب با شهرستان گناوه، از شرق و شمال شرقی با شهرستان ممسنی و از غرب با شهرستان بهبهان هممرز است. این شهر که در متون تاریخی با نام «گنبد ملغان» یا «گنبد ملجان» از آن یاد شده است، یکی از شهرهای آباد در مسیر شهر «نوبندگان» به «ارجان» بوده است. در فارسنامه «ابن بلخی» در قرن ششم، از آن به عنوان شهری گرمسیری با آبهای روان یاد شده است.
جغرافیا و اقلیمشناسی
گچساران در منطقه قشلاقی گرمسیری واقع شده و دارای دو نوع آب و هوای معتدل-خشک در نیمه شرقی و گرمسیری-خشک در نیمه غربی است. جاده اصلی استان خوزستان (اهواز) به استان فارس (شیراز) از این شهر میگذرد و قشلاق ایلهای بویراحمد و قشقایی نیز در آنجا واقع شده است. منطقه گچساران در انتهای مناطق نفتخیز ایران قرار دارد. منطقه نفتی گچساران یکی از قدیمیترین و مشهورترین مناطق صنعت نفت ایران است. رودخانه زهره مهمترین رودخانه این شهر است و در حدود ۲۰ کیلومتری جنوب دوگنبدان جریان دارد. رودخانه باشت از کوه خامی و دره تنگ شیر سرچشمه میگیرد. رودخانه خربل یکی دیگر از رودخانههای این شهر است که از جنوب شرقی دوگنبدان جریان دارد و پس از طی مسافتی به رودخانه زهره میپیوندد.
پل خیری و محمدخان
این اثر در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۲۰۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در کنار جاده ارتباطی گچساران به دهدشت و در ۵۰ کیلومتری شمال غربی گچساران، پل عظیمی از دوره اسلامی وجود دارد که به پل «خیری و محمدخان» معروف است. این پل بر روی رودخانه خیرآباد ساخته شده و به احتمال زیاد پس از تخریب پل در دوره ساسانی، در دوره اسلامی ساخته شده است. پل خیری و محمدخان در ۴۰۰ متری چهارطاقی خیرآباد، ۱۳۰ متر طول و ۷ دهانه دارد که بیشتر آنها در ضلع غربی رودخانه و در خوزستان واقع شده است.
آبشار گنج بنار
آبشار «گنج بنار» گچساران در استان کهگیلویه و بویراحمد واقع شده است. این آبشار در هفت کیلومتری شمال گچساران و در دامنه کوه «خاییز» واقع شده است. این آبشار ۳۰ متر ارتفاع دارد و آب آن از چندین چشمه تأمین میشود. با وجود هوای گرم گچساران، هوای این منطقه بسیار خنک و مطبوع است.
چهارطاقی خیرآباد
چارچوب تاریخ را میتوان در «چهارطاقی خیرآباد» گچساران دید و لمس کرد. معماری این بنای اصیل و کاملاً ایرانی که زبان گویای سیاست، مذهب و نوع حکومت دوران خود است، بنایی را خلق کرده که دیدن آن خالی از لطف نیست. این بنای تاریخی، یادگاری از سلسله ساسانیان است که در روستای «ده ناصر»، برگ دیگری از قدمت و تمدن این خطه از استان کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد. این بنای تاریخی در ۵۰ کیلومتری شهر گچساران واقع شده است.
روستای مارین
روستای زیبای مارین در شمال شهر گچساران واقع شده است. روستای مارین در ۳۶ کیلومتری شمال شهر گچساران و ۱۹۸ کیلومتری جنوب شرقی یاسوج واقع شده است. آب و هوای این روستا با وجود قرار گرفتن در منطقه گرمسیری، معتدل و بسیار با طراوت است. این روستا از شمال به کوه «ولی گنج» و از جنوب غربی به کوه «کاردی» محدود میشود. ارتفاع این روستا از سطح دریا ۱۰۸۰ متر است که باعث میشود آب و هوای مارین در بهار و پاییز دلپذیر و خنک، در تابستان نسبتاً معتدل و در زمستان سرد و خشک باشد. روستای مارین یکی از روستاهای تاریخی ایران است؛ اکثر خانههای روستا معمولاً رو به جنوب ساخته شدهاند و از سنگ، خشت، گل، آجر و تیرهای چوبی ساخته شدهاند. کوچههای روستا پهن و قابل دسترس هستند، به طوری که وسایل نقلیه به راحتی میتوانند در روستا تردد کنند. خانه باغهای روستا بر زیبایی فضای عمومی روستا افزوده است. جاذبههای گردشگری روستای مارین به دلیل شرایط اقلیمی مطلوب و مناظر طبیعی بینظیر، هر ساله گردشگران و طبیعتدوستان زیادی را به خود جذب میکند. استقرار روستا در میان درهای که با ارتفاعات بلند احاطه شده است، مناظر بدیعی از ترکیب زندگی انسان و طبیعت ایجاد کرده است.
روستای دیل
روستای دیل بخشی از بخش مرکزی شهرستان گچساران است که در ۱۸۴ کیلومتری یاسوج واقع شده است. ارتفاع روستای دیل از سطح دریا ۸۵۰ متر است و آب و هوای آن در بهار دلپذیر و مطبوع، در تابستان گرم و خشک و در زمستان بارانی و معتدل است. از جمله آثار تاریخی این روستا میتوان به بناهایی مانند گنبد گبر در چرزو، تنگ آسیاب، تکیه، قلعه برج، ده بزرگ و قلعه شاه بهمن اشاره کرد. در میان این آثار، قلعه بهمن و گنبد گبر قدمت زیادی دارند.