چرا هرگز نباید چشم‌های خود را بمالید

دلایل اصلی خارش و تمایل به مالیدن چشم

مالیدن چشم‌ها واکنشی کاملاً غریزی و ناخودآگاه است که معمولاً در پاسخ به احساس ناخوشایند خارش یا سوزش رخ می‌دهد. بر اساس پژوهش‌های اپیدمیولوژیک، حساسیت ملتحمه به عنوان شایع‌ترین عامل خارش چشم شناخته می‌شود که به تنهایی مسئول حدود نیمی از موارد مراجعه بیماران به کلینیک‌ها است. این وضعیت التهابی زمانی رخ می‌دهد که عوامل حساسیت‌زا به لایه خارجی چشم می‌چسبند و سلول‌های دفاعی را تحریک می‌کنند. این سلول‌ها با آزاد کردن مواد شیمیایی التهابی مانند هیستامین، حس خارش شدیدی ایجاد می‌کنند که فرد را به سایش مداوم چشم وادار می‌سازد. التهاب، قرمزی، متورم شدن پلک‌ها و ایجاد برجستگی‌های میکروسکوپی در سطح داخلی پلک از نشانه‌های بارز این اختلال است.

علاوه بر حساسیت، عارضه خشکی چشم و التهاب لبه پلک نیز می‌توانند احساسی شبیه به وجود شن‌ریزه در چشم ایجاد کنند که فرد را به مالیدن مکرر چشم سوق می‌دهد. با توجه به ساختار بسیار ظریف پوست پلک و اپیدرم بسیار نازک آن، هرگونه عامل محیطی یا استفاده مداوم از لنزهای تماسی به سرعت می‌تواند به تحریک پوستی و التهاب‌های پوستی اطراف چشم منجر شود. برخی از شایع‌ترین عوامل محیطی محرک عبارتند از:

بیماری قوز قرنیه؛ بزرگ‌ترین تهدید بیومکانیکی

جدی‌ترین خطری که در پژوهش‌های چشم‌پزشکی به اثبات رسیده، ارتباط مستقیم بین مالیدن مکرر چشم و ابتلای به بیماری قوز قرنیه است. در این عارضه، قرنیه که پنجره شفاف و گنبدی‌شکل جلوی چشم است، به مرور زمان نازک شده و حالت کروی خود را از دست می‌دهد تا به شکلی نامنظم و مخروطی تبدیل شود. این تغییر شکل قرنیه باعث ایجاد آستیگماتیسم نامنظم شدید و تاری چشمگیر در بینایی می‌شود که با عینک‌های معمولی قابل اصلاح نیست.

امروزه پزشکان با استفاده از روش پیشرفته پیوند متقاطع کلاژن قرنیه تلاش می‌کنند تا پیشرفت این بیماری را متوقف سازند. در این روش با استفاده از امواج فرابنفش و قطره‌های مخصوص، رشته‌های پروتئینی قرنیه به یکدیگر متصل شده و ساختار آن تقویت می‌شود. با این حال بسیاری از مبتلایان حتی پس از این درمان نیز برای داشتن دید مناسب به لنزهای تماسی سخت و تخصصی نیاز دارند و در موارد پیشرفته، بیمار چاره‌ای جز انجام عمل جراحی پیوند قرنیه و جایگزینی آن با بافت اهدایی نخواهد داشت.

خراشیدگی‌ها، خونریزی‌های سطحی و شیوع عفونت‌ها

افزون بر قوز قرنیه، مالیدن تهاجمی چشم‌ها می‌تواند آسیب‌های ساختاری فوری دیگری به همراه داشته باشد. ایجاد خراشیدگی در لایه سطحی قرنیه یکی از این آسیب‌های دردناک است که گاهی با یک تماس ساده ناخن در حین مالیدن رخ می‌دهد. این خراش‌ها درد بسیار شدیدی ایجاد کرده و با تاری دید همراه هستند که درمان فوری با قطره‌های آنتی‌بیوتیک را جهت پیشگیری از عفونت‌های جدی ایجاب می‌کند.

عارضه دیگری که ظاهر ترسناکی دارد، خونریزی زیر ملتحمه است که بر اثر پاره شدن مویرگ‌های ظریف روی سفیدی چشم در اثر فشار دست رخ می‌دهد. این خونریزی اگرچه نگران‌کننده به نظر می‌رسد، اما در واقع شبیه به یک کبودی ساده پوستی است و معمولاً طی یک تا دو هفته بدون نیاز به درمان خاصی برطرف می‌شود. التهاب عفونی ملتحمه یا همان چشم صورتی نیز به راحتی از طریق دست‌های آلوده منتقل شده و با مالیدن چشم تشدید می‌شود. شستشوی مداوم دست‌ها پیش از تماس با صورت، مهم‌ترین سد دفاعی در برابر انتقال این ویروس‌ها و باکتری‌های بسیار مسری به شمار می‌رود.