فیبروز کبد چیست و چرا خطرناک است؟
فیبروز در واقع پاسخ دفاعی بدن به آسیب مزمن است. هر بار که کبد توسط الکل، ویروس، چربی یا یک بیماری خودایمنی آسیب میبیند، سلولهای ترمیمی برای ترمیم بافت فعال میشوند. اگر این چرخه آسیب و ترمیم تکرار شود، کبد بافت فیبری ایجاد میکند که به جای ترمیم، خود را خفه میکند.
در مراحل اولیه، قطع مصرف الکل یا درمان هپاتیت میتواند این روند را متوقف کند، اما در مراحل پیشرفته، هیچ گزینه دارویی مشخصی برای بازیابی بافت طبیعی وجود ندارد. اینجاست که مفهوم درمان هدفمند مطرح میشود: مداخله در سطح سلولی برای بازیابی عملکرد طبیعی کبد.
سلولهای ستارهای کبدی
در قلب این بیماری نوعی سلول به نام سلولهای ستارهای کبدی (HSC) وجود دارد. این سلولها معمولاً نقش حیاتی در ذخیره ویتامین A دارند، اما وقتی کبد آسیب میبیند، ناگهان ماهیت خود را تغییر میدهند: آنها فعال میشوند، تکثیر میشوند و مقادیر زیادی کلاژن و فیبروتیک تولید میکنند. نتیجه این است که بافت کبد سفت و نفوذناپذیر میشود.
محققان دانشگاه شهر اوساکا در ژاپن بیش از ۱۸۰۰ ترکیب شیمیایی را برای یافتن مادهای که بتواند مستقیماً بر این سلولها تأثیر بگذارد، بررسی کردند. در میان آنها، یک نام برجسته بود: لاوسون، یک رنگدانه طبیعی که از درخت حنا (Lawsonia inermis) به دست میآید.
از مومیاییهای مصری تا پزشکی آینده
حنا هزاران سال است که جایگاه ویژهای در فرهنگهای مختلف دارد. مصریان باستان از آن در مراسم مومیایی کردن خود استفاده میکردند و حتی نمونههایی از مومیاییهایی با موهای حنا در موزه تاریخ طبیعی لندن وجود دارد. هنر مهندی در هند و خاورمیانه، که شامل ترسیم طرحهای پیچیده روی پوست است، ریشههای باستانی دارد و هنوز هم در مراسم عروسی استفاده میشود.
اما تعداد کمی از مردم میدانستند که این ماده سنتی میتواند روزی در خط مقدم پزشکی مدرن قرار گیرد. تحقیقات جدید نشان داده است که لاوسون میتواند فعالیت سلولهای ستارهای کبد را مهار کند و در آزمایشهای سلولی سمیت کمی دارد.
نتایج اولیه در یک مدل حیوانی
هنگامی که محققان این ترکیب را روی موشهای مبتلا به فیبروز آزمایش کردند، نشانههایی از کاهش آسیب کبدی مشاهده کردند. برخی از نشانگرهای فیبروز کاهش یافتند، در حالی که معیارهای عملکرد آنتیاکسیدانی سلولهای ستارهای افزایش یافت. یافتهها نشان میدهد که لاوسون نه تنها میتواند روند فیبروز را کند کند، بلکه سلولهای فعال را به حالت عادی نیز بازگرداند.
دکتر تسوتومو ماتسوبارا، استاد آناتومی و زیستشناسی احیاکننده در دانشگاه اوساکا، گفت که تیمش در حال طراحی سیستمی برای رساندن دقیق این ترکیب به HSCهای فعال است. او گفت: «اگر بتوانیم فعالیت این سلولها را کنترل کنیم، ممکن است بتوانیم اثرات فیبروز را محدود یا حتی معکوس کنیم.»